'Dissidente rechters moeten ruimte krijgen'

rechtspraakMag de burger weten of een individuele rechter het niet eens is met een vrijspraak of veroordeling? Het koor dat  zogeheten ‘dissenting opinions‘ (afwijkende meningen) van rechters wil publiceren, tegelijk met de uitspraak, groeit. Ook de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, Erik van den Emster, zei er zaterdag voor te zijn.

In een vraaggesprek over de zaak Lucia de Berk, hier te vinden (voor abonnees),  zei hij er ‘voor de hoogste rechtscolleges’ voorstander van te zijn. Het interview ging over de vraag of er vermijdbare fouten in de zaak van de Haagse verpleegkundige waren gemaakt, die vorige maand na een langdurige herziening werd vrijgesproken van seriemoord. Zie deze eerdere posting. Van den Emster is bestuurlijk de topman van de Rechtspraak. De Raad houdt zich onder meer bezig met de kwaliteit van de rechtspraak, naast financiering en bedrijfsvoering.

Dissenting opinions zijn bekend uit het Angelsaksische recht, waar vaak  wordt vermeld met hoeveel stemmen voor en tegen de uitspraak tot stand kwam. Rechters die hun afwijkende mening zowel pro als contra willen beargumenteren krijgen de gelegenheid dat te doen, in een soort naschrift bij het vonnis. Een voorbeeld daarvan is hier te vinden, bij een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak Panovits. Onder de uitspraak krijgen vier rechters de gelegenheid  èxtra argumenten pro (joint concurring), een extra twijfelpunt (partly dissenting) en een aantal argumenten contra (dissenting) aan te dragen. De burger krijgt zo een precies inzicht in de discussie die er in de raadkamer is gevoerd.

Van den Emster zei er wel bij dat deze praktijk op de eerstelijns rechtspraak vermoedelijk ‘ontwrichtend’ zou werken. Vooral omdat het omslachtig is en duur. Voor de hoogste rechtscolleges (Raad van State en Hoge Raad) is hij voorstander omdat deze uitspraken vaak het recht vorm en richting geven. Ook van de president van de Hoge Raad, Geert Corstens, is bekend dat hij voorstander is van het publiceren van afwijkende meningen van rechters. Lees dit profiel. Hij zou graag zien dat rechters een grotere rol spelen in het maatschappelijk debat - laten zien dat er ook anders geargumenteerd kan worden is daarvoor een middel.

Na de spectaculaire vrijspraak van Lucia de Berk toonde ook de Amsterdamse raadsheer Peter Ingelse zich in de Volkskrant voorstander van het stelsel van dissenting opinions. Lees hier een krantenbericht. Hij kreeg vorige week prompt bijval van een andere rechter, Reinier van Zutphen, tevens voorzitter van de beroepsvereniging van rechters en officieren. Lees hier zijn opinie artikel in die krant, op de website van de rechters.  Hij denkt niet dat de publicatie van minderheidsstandpunten dwalingen zal voorkomen. Maar wel het inzicht in het werk van de rechter zal verbeteren. Dissenting opinions ziet hij als een vorm van openheid, die nodig is in deze tijd. Rechters moeten laten zien wat zij doen, meent hij. ‘Wie open wordt, laat toe dat anderen kennisnemen van de manier waarop zaken worden behandeld, tevoren worden bestudeerd en zeker ook van de wijze waarop rechters individuele gevallen beslissen. Als de rechtspraak opener wordt, betekent dat natuurlijk ook dat vele niet juridisch ingewijden door de opening naar binnen zullen kijken. Die laatsten zullen heel andere vragen hebben, andersoortige kritiek uiten en niet snel met gejuridiseerde reacties genoegen nemen. Kortom: de openbaarheid van de rechtspraak zoals die werd georganiseerd in vroeger tijden moet plaatsmaken voor een openbaarheid die past in onze tijd (en liefst al vooruitkijkt naar de toekomst).’

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.