Beatrix mocht proefzitten in de Koninklijke Stallen

De Tweede Kamer wil de vliegkosten van de Oranjes beperken. Lastig, want een verbouwing heeft gebruik van ‘de KBX’ nu net flink duurder gemaakt.

Een nagebouwde vliegtuigcabine in de Koninklijke Stallen. Een vipcabine. In maart 2008 werden stoelzittingen in drie soorten stevigheid naar het gebouw naast Paleis Noordeinde in Den Haag gebracht, zodat koningin Beatrix de comfortabelste variant kon kiezen. Die was bedoeld voor het regeringstoestel dat onder haar naam is geregistreerd: de KBX.

Begin 2007 besloot Verkeer en Waterstaat dat het regeringsvliegtuig toe was aan een grote opknapbeurt. Verlichting, bekleding en entertainmentsysteem waren na twaalf jaar „verouderd en economisch afgeschreven”, schreef een ambtenaar op het ministerie. Ook moest het toestel beter worden beveiligd. Na onderhoud en herinrichting zou de Fokker Executive Jet 70 – met plaats voor 24 passagiers – nog zeker zeven jaar mee kunnen. Totale kosten van de verbouwing: 4,3 miljoen euro, acht ton meer dan geraamd.

Het regeringsvliegtuig is politiek omstreden. Met enige regelmaat valt de Tweede Kamer over het aantal uren dat het Koninklijk Huis het toestel mag gebruiken. Dit jaar is 610.000 euro begroot voor privéreizen van de kroonprins en andere leden – uitgezonderd de koningin. Het demissionaire kabinet stelt nu voor de reisbegroting te halveren. De groep die het toestel gratis mag gebruiken wordt teruggebracht tot de koningin, kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima. Nu nog mogen alle zeventien leden van het Koninklijk Huis die in de lijn van troonopvolging staan er gebruik van maken.

Vervolg KBX: pagina 2

Spelcomputer kan mee in KBX

De verbouwing van de KBX, zoals het toestel in Den Haag steevast wordt genoemd, was complex. Dat blijkt uit stukken die via de Wet Openbaarheid van Bestuur bij deze krant zijn gekomen. Sinds Verkeer en Waterstaat tot groot onderhoud besloot, gingen bijna drie jaar voorbij van offertes, proefopstellingen, aanpassingen en vertraging. Het toestel werd op 14 oktober 2009 opgeleverd.

Ook ministers en staatssecretarissen mogen het regeringstoestel gebruiken. Maar voor de verbouwing zijn alleen de wensen van de koningin geïnventariseerd – en via haar die van de andere leden van het Koninklijk Huis.

Wat haar wensen precies waren, staat niet in de stukken. Maar sommige aanpassingen zijn duidelijk bedoeld voor de koningin en haar familie, zoals de aanpassing van de (om-)kleedruimte. Onbekend is of zij er zelf om heeft gevraagd of dat de Dienst Koninklijk Huis dat op eigen initiatief heeft geregeld. De correspondentie tussen ministerie en dienst is niet openbaar gemaakt. De Rijksvoorlichtingsdienst laat weten dat de renovatie „niet op verzoek van de koningin” is uitgevoerd. Balkenende was „op geen enkele manier betrokken” bij de herinrichting, meldt de voorlichtingsdienst.

De KBX is dan ook net wat meer van de koningin dan van de premier. Dat blijkt uit het Besluit gebruik regeringsvliegtuig en andere luchtvaartuigen in beheer bij het Rijkuit 2002. Daarin staat dat de koningin vóórgaat als zij en de premier beiden met de KBX op pad willen uit hoofde van hun functie. Ook overige leden van het Koninklijk Huis gaan voor de premier als zij een werkbezoek afleggen. Híj mag er niet privé mee vliegen.

Waaruit bestond de herinrichting van de KBX? Behalve nieuwe stoelen en vloerbedekking in het vipdeel, werd het entertainmentsysteem geschikt gemaakt voor internet en e-mail. Ook kunnen nu verschillende soorten spelcomputers worden aangesloten. Aan alles is gedacht, blijkt uit correspondentie met de uitvoerder van de verbouwing, het Britse Mann Aviation Group (MAGE). In een e-mail van 3 maart 2009 verzoekt de Inspectie Verkeer en Waterstaat het geplande tapijt in de staart van het toestel te vervangen door linoleum. Het toilet wil nog wel eens overstromen, „and then wet carpet is much worse than wet linoleum”. De mail sluit af met de tekst „we are gonna have one hell of an airplane”.

De stoelen in het vipdeel van de KBX kunnen worden omgebouwd tot bedden. Blijkbaar liggen die niet comfortabel genoeg. Begin 2009 wordt besloten zes op maat gemaakt luchtbedden aan te schaffen voor op de stoelen. Eentje doet de bouwer cadeau, de overige vijf kosten samen 8.535 euro. Pikant detail: de KBX kan maximaal 1.900 kilometer vliegen en is dus alleen geschikt voor korte vluchten. Voor een staatsbezoek aan Australië in 2006 moest het vliegtuig zélf worden ingevlogen.

Net als bij de vorige verbouwing koopt Verkeer en Waterstaat de resterende, speciaal voor de KBX gemaakte stof voor de bekleding van de stoelen op: 14.500 euro voor de Jacquard Weave fabric. Zo kan het ministerie versleten bekleding zelf vervangen, wat normaal gesproken om het jaar gebeurt. Nu is wellicht al sneller actie gewenst, vertelt een bron, want amper vijf maanden na de oplevering vertonen de stoelen al slijtageplekken.

Uit de stukken over de herinrichting blijkt dat „op verzoek van de klant” de proefopstelling van de cabine is uitgebreid. Een paar spotjes waren niet voldoende om het effect van de belichting op het interieur te beoordelen. Het volledige lichtplan werd uitgevoerd in de proefcabine zoals die in de Koninklijke Stallen stond.

De kosten van de proefopstelling bedroegen 103.317,64 euro. Daarvan is 21.429,91 gevolg van aanpassingen „op verzoek van de klant”, schrijft MAGE. Het betreft met name extra materiaalkosten voor een deel van de cabine (3.166 pond), het lichtplan (3.325 pond) en vliegtuigstoelen (2.958 pond).

De herinrichting van de KBX is niet Europees aanbesteed. Dat hoeft niet, zegt Verkeer en Waterstaat, omdat het werk deels de staatsveiligheid raakt, zoals de beveiliging van leden van het Koninklijk Huis en bewindslieden. Uit het dossier van het ministerie blijkt dat het vliegtuig nu is uitgerust met een FlightVu Defender systeem; camera’s op en in het toestel die beelden kunnen doorsturen aan beveiligers op de grond.

De Tweede Kamer toonde zich in oktober vorig jaar kritisch over de kosten van het privégebruik van het regeringstoestel door leden van het Koninklijk Huis. Vooral lastig werd het voor de premier toen het ging over het vakantiehuis dat Willem-Alexander en Máxima lieten bouwen in Mozambique. De gedachte bij veel fracties was dat de belastingbetaler niet zou moeten opdraaien voor de vakantievluchten van het prinselijk paar. Zeker niet als die vakantie werd gehouden in een luxeresort in een arm land. Maar, zegt een bron bij Algemene Zaken, voor vluchten naar Mozambique is het regeringstoestel nooit ingezet.

De wens van de Kamer om de vliegkosten van de Oranjes terug te brengen, wordt bemoeilijkt doordat het regeringsvliegtuig na de herinrichting een stuk duurder in het gebruik is geworden. En de uurprijs lag al hoger dan die van een gewoon vliegtuig.