Zo is de aswolk er, en zo is-ie weer verdwenen

Een groot deel van het vliegverkeer lag vanmorgen stil wegens een aswolk. Zes vragen over de maatregel die vanmiddag weer werd ingetrokken.

Een nieuwe sluiting van Schiphol overviel vanmorgen zowel de luchthaven als de luchtvaartmaatschappijen.

1 Is de situatie vergelijkbaar met de eerste keer, in april, toen Schiphol ook dichtging wegens IJslandse vulkaanas?

Ten dele. Tussen 15 en 19 april lag het luchtverkeer in een groot deel van Europa stil. De autoriteiten namen toen het zekere voor het onzekere: vrijwel alle luchthavens gingen voor onbepaalde tijd dicht. Dit beleid is naderhand bijgesteld: alleen in gebieden waar aantoonbaar zware wolken vulkaanas aanwezig zijn, gaat het luchtruim voor bepaalde dicht – dit was vanmorgen het geval. De grens van de aswolk lag boven Nederland, van west naar oost. Daarom konden Eindhoven en Maastricht hun luchthavens grotendeels openhouden. Schiphol zegt nog geen extra maatregelen voor passagiers te zullen nemen, zoals slaapplaatsen, en extra eten en drinken aanbieden. In april gebeurde dit wel.

2 Gisteravond leek het nog mee te vallen met de aswolk. Verslechterde de situatie of klopten de computermodellen niet?

Het KNMI zag wel degelijk dat de aswolk afkomstig van de vulkaan Eyjafjallajökull in aantocht was, zegt Fons van Loy, hoofd productie van het KNMI. Het KNMI levert aan de Nederlandse luchtverkeersleiding (LVNL) elk uur een kaart met de ontwikkeling van de IJslandse aswolk. Van Loy: „De computermodellen van de Vulkanische As Adviescentra en een testvlucht van het Duitse instituut voor Lucht- en Ruimtevaart DLR lieten gisteravond allebei zien dat een aswolk met een hoge concentratie vanuit Ierland hier naartoe zou komen.”

Berichten dat de aswolk voor Nederland weinig problemen zou opleveren, berusten volgens Van Loy op een misverstand.

Vervolg Aswolk: pagina 3

Vorige eruptie van de Eyjafjallajökull duurde ruim een jaar

KNMI-deskundige Van Loy: „We hebben gisteren ook een betrekkelijk kleine aswolk waargenomen boven zee. Die is naar het oosten weggedreven en heeft weinig problemen opgeleverd, maar die onschadelijke aswolk staat los van de problemen van vandaag.”

3 Hoe actief is de vulkaan nu?

Met een hoogte van maximaal negen kilometer zat de aswolk gisteren dicht tegen recordhoogte. Vulkanoloog Andy Hooper ziet zijn eerdere voorspelling bevestigd dat de eruptie nog maanden kan voortduren. De vorige eruptie van de Eyjafjallajökull, vanaf 1821, duurde meer dan een jaar.

De analyse dat de uitbarsting een minder explosieve fase zou ingaan, is achterhaald. Twee weken geleden stelden wetenschappers vast dat er onder de Eyjafjallajökull vloeibaarder magma werd aangevoerd van grotere diepte en dat het gletsjerijs direct bovend de eruptiekolom was weggeblazen.

4 Hoe lang gaat het duren?

Schiphol en KLM gingen er vanmorgen van uit dat in de loop van de middag het verkeer weer op gang zou komen. Dat bleek te kloppen. Fons van Loy van het KNMI heeft goede hoop dat morgenavond de meeste problemen voorbij zijn. De belangrijkste reden daarvoor is dat de wind boven de Eyjafjallajökull naar het noorden is gedraaid.

5 Kregen Eindhoven en Maastricht meer vluchten te verwerken?

Ja. Zo week Surinam Airways vanmorgen uit naar Maastricht, van waar de passagiers met bussen naar Schiphol werden vervoerd.

Het was aanvankelijk de bedoeling enkele KLM-vliegtuigen die al onderweg waren van verre bestemmingen op Eindhoven Airport te laten landen. Maar de Nederlandse luchtverkeersleiding (LVNL) gaf in de loop van de morgen alsnog toestemming voor het landen op Schiphol. Toestellen van andere maatschappijen zijn wel uitgeweken naar luchthavens in Duitsland, België en Frankrijk.

6 Hoe wordt de aswolk in kaart gebracht?

De belangrijkste informatie over de aswolk boven West-Europa komt van de computermodellen van de Vulkanische As Adviescentra. Deze modellen lijken op modellen voor weersvoorspellingen. Uit de heersende windrichting rond de vulkaan en een schatting van de hoeveelheid as die omhoog komt, maken deze modellen een inschatting van de hoeveelheid vulkaanas die boven ons land terecht gaat komen.

Naast computermodellen gebruikt het KNMI satellietbeelden, metingen met grondlasers op het land en vanuit boorplatforms en gegevens uit testvluchten. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium heeft vanmorgen om zes uur en vanmiddag nog testvluchten uitgevoerd met een Cessna Citation om de aswolk waar te nemen langs de kust en verderop boven de Noordzee.

Op 21 april traden fabrikanten van vliegtuigmotoren naar buiten met een nieuwe norm voor het vliegen in vulkaanas: concentraties van minder dan twee milligram as per kubieke meter lucht zouden voor de motoren geen problemen moeten opleveren. Nederland heeft die normering overgenomen. „Het schatten van absolute concentraties uit computermodellen blijft lastig”, zegt Van Loy. „De modellen van de Vulkanische Adviescentra werken met een vaste uitstoot vanuit de vulkaan. Door de consequenties van een iets hogere of iets lagere uitstoot door te rekenen valt toch een inschatting te maken van de absolute asconcentratie.”