Vrouwen zijn net bananenbladeren

Morgen gaat een website in de lucht met 15.000 spreekwoorden over vrouwen.

In 2004 verscheen een taalboek dat een stille en gestage bestseller aan het worden is. Sterker nog: een internationale bestseller, want dit boek is inmiddels in het Nederlands, Engels, Duits, Spaans, Chinees, Arabisch en Hongaars verschenen. Vorige week verscheen de Turkse vertaling en in de loop van dit jaar volgen vertalingen in het Koreaans en Portugees.

Het gaat om Trouw nooit een vrouw met grote voeten. Wereldwijsheid over vrouwen van Mineke Schipper. Schipper is emeritus-hoogleraar interculturele literatuurwetenschap in Leiden en romanschrijfster.

Trouw nooit een vrouw met grote voeten bevat een inventarisatie en analyse van duizenden spreekwoorden uit de hele wereld over vrouwen. Schipper was vijftien jaar met dit onderzoek bezig. Gevraagd naar de totale oplage van de diverse vertalingen, antwoordt zij: „Ik heb geen idee, ik heb geen geheugen voor aantallen.”

Toch zijn enkele getallen rondom haar onderzoek juist zo indrukwekkend. Schipper vermeldt in haar literatuurlijst 496 bronnen, waaronder 6 publicaties van zichzelf (al in 1991 gaf zij het boek African Proverbs and Sayings on Women uit). Om te voorkomen dat zij alleen maar boekenwijsheid opdiste, raadpleegde zij bovendien 176 informanten uit alle delen van de wereld.

Hoe weten wij die getallen zo precies? Omdat morgennamiddag de website www.womeninproverbsworldwide.com in de lucht gaat. Op die website, die is ondergebracht bij de Universiteit van Leiden, staat de complete collectie vrouwenspreekwoorden die Schipper de afgelopen decennia bij elkaar bracht: ruim 15.000 spreekwoorden en zegswijzen, uit ruim 150 landen, in 252 talen.

Wat leren die spreekwoorden, die allemaal zo letterlijk mogelijk in het Engels zijn vertaald, ons over de positie van vrouwen en de relatie tussen man en vrouw? Het eerste wat opvalt, aldus Schipper, is dat de spreekwoorden vooral het perspectief van de man vertegenwoordigen. We zien dus met name hoe mannen tegen vrouwen aankijken – tegen dochters, echtgenotes, minnaressen, moeders, grootmoeders, schoonmoeders enzovoorts. Daarnaast valt op dat er internationaal veel inhoudelijke overeenkomsten zijn. Zo zeggen mannen in Rajasthan in India: „Women are like shoes, they can always be replaced.” In Venezuela zijn mannen deze volkswijsheid toegedaan: „Women are like buses: if one leaves, another one will come.” Terwijl mannen in Oeganda zeggen: „Women are like fresh banana leaves: they never come to an end in the plantation.”

Ik herinner me dat John Wayne ooit in een cowboyfilm (die speelde in een tijd dat er nog helemaal geen auto’s bestonden) heeft gezegd: „Women are just like cars: around every corner there is another one.” Dat die uitdrukking nu ontbreekt geeft niks, want de website heeft nadrukkelijk een interactief karakter: iedereen wordt uitgenodigd om zegswijzen toe te voegen.

Bij de beoordeling van de aanvullingen zal Schipper overigens geen censuur toepassen: dat heeft zij nu ook niet gedaan. Vooral de afdeling ‘geweld’ bevat nu allerlei zegswijzen die haar flink tegenstaan („sla je vrouw geregeld; als jij niet weet waarom, weet zij het wel”), maar ja, als zo’n uitdrukking werkelijk wordt gebruikt (deze komt uit West-Afrika), dan moet-ie worden opgenomen.

Ongevraagd advies: ga morgen kijken op die website. Je kunt er geavanceerd zoeken en prachtige, stuitende en leerzame volkswijsheden vinden.

Reacties en opmerkingen naar Sanders@nrc.nl