De media en 'de neger van Venlo'

De ‘verwarde man’ heeft de journalistiek een spiegel voorgehouden. Hanteer op het web dezelfde normen als in de krant, neem niet zomaar iets over.

Niet zo lang geleden kreeg ik een intrigerend bericht van twitter: u wordt nu gevolgd door de verwarde man.

Ik was al naar hem op zoek. Op zijn weblog had hij geschreven dat Geert Wilders op school was geplaagd met zijn Indische afkomst en ‘de neger van Venlo’ werd genoemd. Het nieuwsbericht bevatte citaten van mensen die hem kenden van vroeger. (De leerplichtambtenaar: ‘Dag in dag uit praatte ik op hem in dat hij geen neger was, maar hij had zich helemaal afgesloten.’) Andere websites namen het bericht over, waaronder het AD en GeenStijl. Tot in Duitsland was Wilders even de neger van Venlo.

Alleen: het was allemaal verzonnen. Al snel onthulde de verwarde man dat het blog paste in een mediaproject van een basisschool in Gouda. Dat andere sites het bericht zomaar hadden overgenomen heeft „laten zien dat je je niet altijd aan journalistieke principes hoeft te houden, ook al werk je voor een gerenommeerd medium.” Was getekend: Jeroen van der Steege, leerkracht van groep 8.

Even bellen, dacht ik. Maar die Van der Steege bestond helemaal niet. De verwarde man, die uithaalde naar de copy & paste-cultuur en het klakkeloos overnemen van berichten, bleef een mysterie.

Tot een week geleden ene Philip Stekelenburg reageerde, tweedejaars student journalistiek. Hij had besloten uit de kast te komen als de verwarde man. Op zijn blog hekelde hij gemakzuchtige journalistiek. Zo wordt iemand die zich ongebruikelijk gedraagt, schreef hij, direct weggezet als ‘verwarde man’, zonder dat wordt uitgezocht wat hem heeft bewogen.

Als kers op de taart stuurde Stekelenburg een weloverwogen opiniestuk naar Villamedia, de website voor journalisten, waarin hij waarschuwde voor vervaging van de grenzen tussen journalistiek en de blogosfeer. Zijn conclusie: „Willen de ‘oude media’ blijven bestaan, dan moeten ze […] doen waar ze goed in zijn: nieuws maken en feiten checken. Laat die meningen maar aan anderen over.’’

Villamedia heeft dit stuk vrijdag weer van de site gehaald omdat Stekelenburg niet reageerde op e-mails. Dat was verstandig, want als ik in een café in Haarlem eindelijk een pilsje drink met de verwarde man, zit ik tegenover Roy van den Burg. Copywriter en conceptontwikkelaar voor een bureau voor online communicatie. Niet verward, wel met een grote grijns op zijn gezicht. Als een volleerd illusionist had hij de verwarde man en Stekelenburg een eigen internetidentiteit gegeven.

„Ik houd ervan verhalen te vertellen die waar zouden kúnnen zijn”, zegt Van den Burg. „Scenario’s bedenken, drijfveren onderzoeken, spelen met waarheid en fictie. Zoals mensen elkaar vroeger verhalen vertelden bij het kampvuur. En het leuke van internet is: je bereikt meer lezers dan de gemiddelde romanschrijver. De neger van Venlo heeft meer dan 100.000 hits gehad.”

Hij is verbaasd hoe eenvoudig zijn verzinsels voor waar zijn aangenomen. Kranten moeten op internet dezelfde journalistieke normen volgen als voor het gedrukte nieuws. „Als lezer moet je ergens op kunnen terugvallen als je wilt weten hoe het zit. Dan moet je kunnen vertrouwen op een krant, of dat nu de papieren versie is of de website.” Hij vindt het maar niks dat Volkskrant-hoofdredacteur Broertjes bij Pauw en Witteman zei dat voor zijn website minder strenge regels gelden.

Zelf kiest hij trouwens voor de fantasie. Het motto van zijn nieuwe blog luidt: „De waarheid is […] behoorlijk overschat. Het belangrijkste is dat je iets te bespreken hebt. ’s Ochtends bij de bakker of ’s avonds op de verjaardag van je buurman.”

www.nrc.nl/goudsestemmen: alle links die horen bij dit verhaal