Waarom ik Anne Frank een Duits meisje noemde

In mijn rede bij het 50-jarig bestaan van het Anne Frankhuis (Opinie & Debat, 1 mei) heb ik Anne Frank „een Duits meisje” genoemd, want dat was ze. Sommigen hebben zich daaraan gestoord, bijvoorbeeld Vasco Lub blijkens zijn ingezonden brief in Opinie & Debat van 8 mei.

Anne Frank leefde in Nederland en schreef in het Nederlands. Ze wilde ook dolgraag Nederlandse worden, zoals ik in die rede heb gememoreerd. Daarom is ze ‘een Nederlands meisje’, zij het niet volgens de wet.

Door een nazi-maatregel van 1941, die uit Duitsland gevluchte Joden het staatsburgerschap ontnam, was de familie Frank stateloos geworden. Maar dat maakte de Franks niet minder Duits, geworteld als zij waren in de Duitse taal en cultuur, die ook voor zoveel Nederlanders (vele Joden incluis) Leitkultur was, totdat in de jaren dertig de nazi’s dat alles kapotmaakten. Die nazi-maatregel is in 1968 door het Bundesverfassungsgericht nietig verklaard op grond van art 116.2 in de Grondwet van de Bondsrepubliek. Ook in formele zin is Anne dus Duits.

Wat maakt het uit?

Het is zo gewoon om te zeggen dat de Duitsers de Joden vervolgden, dat soms vergeten wordt dat Duitsers honderdduizenden Duitsers vervolgd en vermoord hebben. Duitse nazi’s en hun handlangers vermoordden Duitse Joden en zoveel andere Duitsers. Die zijn daarom niets minder Duits, hoe graag de nazi’s dat ook gewild hadden en hoezeer ook die denkwijze achteraf blijkt ingeslopen. Daarom noemde ik Anne Frank een Duits meisje.

Abram de Swaan

Amsterdam