Platte politiek (3)

wetenschapsbijlage 1-05-10

In zijn column ‘Platte politiek’ pleit Robbert Dijkgraaf voor een meerdimensionale analyse van het politieke speelveld. Naast de gebruikelijke verdeling in links en rechts zou ook kunnen worden gekeken naar de mate waarin staatsdwang of individuele vrijheid wordt nagestreefd. Zo laten zich vier kwadranten omschrijven waarbinnen politieke stromingen hun plaats (en typering) kunnen vinden. De Amerikaanse filosoof Ken Wilber hanteert al jarenlang een dergelijk vier-kwadrantenmodel, dat hij op tal van terreinen heeft toegepast, waaronder de politiek (zie o.a. zijn A Theory of Everything), maar dan met een sterkere antropologische fundering dan Dijkgraaf. Ieder mens, en in feite ieder levend wezen, is in zijn optiek te bezien vanuit minstens vier perspectieven: individueel-innerlijk (bewustzijn), individueel-uiterlijk (gedrag), collectief-innerlijk (cultuur) en collectief-uiterlijk (maatschappij). Binnen zijn analyse van de politiek onderscheidt Wilber drie dimensies: innerlijk-uiterlijk, individueel-collectief en stadia van ontwikkeling. Wilber betoogt dat links de oorzaken van menselijke ellende voornamelijk in de buitenwereld zoekt (onderdrukking door machtsstructuren, ontbrekende kansen), terwijl rechts die juist zoekt in de binnenwereld (het gebrek aan eigen inspanning, karaktervorming). De aantrekkelijkheid van beide politieke alternatieven heeft dus een diepere psychologische grond. Wilbers dimensie individueel-collectief komt min of meer overeen met Dijkgraafs tweede dimensie van groepsdwang en vrijheid. Ten derde onderscheidt Wilber echter ook nog de meer omstreden dimensie van stadia van individuele en culturele ontwikkeling, die volgens hem een universeel karakter hebben. Op de groepsgebonden fase (‘eigen volk eerst’, ‘onze religie is de beste’) laat hij de rationele fase volgen (‘alle mensen tellen mee’), die op zijn beurt kan worden gevolgd door een meer holistische fase (‘alle levende wezens streven naar geluk’). Men mag zelf bepalen welke Nederlandse politici in welke fase thuishoren.

drs. Frank Visser

Amsterdam