Ongekroonde koning van Haags spindoctorsgilde

CDA’er Jack de Vries maakte naam met harde campagnes en het ‘spinnen’ van informatie. Gisteren bezweek de verdediging van de geboren aanvaller.

Jack de Vries koos graag vol voor de aanval. Vorig jaar, in een debat over de aanschaf van het gevechtsvliegtuig JSF, gebruikte hij een grote vergelijking. Als ‘onze held’ Michiel de Ruyter had beschikt over een luchtwapen, dan was hij nooit dodelijk gewond geraakt. Om vervolgens te zeggen dat de Nederlandse militairen die op gevaarlijke missies gaan, „recht hebben op het beste materieel”.

Het was tekenend voor CDA’er De Vries, sinds december 2007 staatssecretaris op Defensie. Als campagneleider hield hij altijd vast aan het credo ‘als je de nul houdt, heb je al voor de helft gewonnen’. Toch was zijn politieke stijl nauwelijks defensief te noemen. Maar de afgelopen dagen kwam hij door zijn privéproblemen zo in het nauw dat zijn positie als staatssecretaris niet meer houdbaar was. Hij besloot gisteren af te treden.

De christelijk-gereformeerde Fries Jack de Vries heeft zich van eenvoudige voorlichter van de CDA-fractie ontwikkeld tot de ongekroonde koning van het Haagse spindoctorsgilde, en tot vakbekwaam politicus. Jarenlang was hij bij het CDA de belangrijkste man achter de schermen, als campagneleider en als politiek adviseur van premier Balkenende. En als ‘spindoctor’ dus, iemand die informatie steeds zo kneedt dat media gunstig berichten over zijn partij.

De term spindoctor heeft een negatieve klank gekregen, vooral door de Brit Alastair Campbell. Deze gewiekste mediastrateeg van Tony Blair werd er ooit van beschuldigd een Irakdossier te hebben ‘opgesekst’. Jack de Vries, voor wie Campbell een voorbeeld was, noemde zichzelf toch altijd graag spindoctor. Spinnen is in zijn ogen niets meer of minder dan het „proactief benaderen van de media”. Onlangs zei hij nog dat hij nooit onwaarheden had rondverteld, want anders is het snel gedaan met je goede relatie met journalisten.

Van 2002 tot 2006 was De Vries als politiek adviseur van premier Balkenende betrokken bij alle belangrijke politieke onderwerpen uit die tijd. Vaak zorgde hij er voor dat het CDA er dan goed uitkwam. Dat leidde wel tot extra gespannen verhoudingen binnen de coalitie met VVD en D66. Uit die hoek kwam het verwijt dat Jack de Vries gewoon doorging met campagnevoeren. Foutloos werk leverde hij ook niet altijd af. Zo stuurden Balkenende en zijn ministers in 2002, vlak voor dat het kabinet ineen zou storten, een ansichtkaart naar de Tweede Kamer met de tekst „wij groeten u in gezamenlijkheid en eenheid vanuit de ministerraad”, als antwoord op vragen van GroenLinks-fractieleider Paul Rosenmöller. Het werd gezien als een blunder van Balkenende, maar Jack de Vries erkende later de bedenker te zijn geweest.

De landelijke verkiezingscampagne van 2006 werd zijn grote succes. Het CDA kwam in de verkiezingen terug van een grote achterstand op de PvdA, en werd uiteindelijk weer de grootste partij. Jack de Vries was toen verantwoordelijk voor de harde campagne in de richting van Wouter Bos. Hij was, anders dan vaak gedacht, niet de bedenker van Balkenendes uitspraak „U draait en u bent niet eerlijk”. Dat bedacht de CDA-leider spontaan, tijdens een radiodebat. Maar daarna ging campagneleider De Vries er hard in, met het vaste campagneonderdeel ‘het draaipunt van de dag’, waarbij dagelijks weer een ander punt werd belicht waarop Wouter Bos van mening was veranderd. Er kwam kritiek op deze aanpak, maar het werkte wel. Zo zei prominent CDA’er Doekle Terpstra in deze krant: „Ik vind dat het CDA toen op de rand van integriteit balanceerde. Maar de partij heeft het verzilverd. Dat kun je voor een groot deel op het conto van Jack schrijven.”

Daarna verdween hij uit de Haagse binnenwereld. Hij vond zelf dat hij nu zo bekend was geworden dat hij zijn werk als spindoctor en adviseur op de achtergrond niet meer goed kon doen. Maar zijn uitstap als consultant bij bureau Boer & Croon was maar van korte duur. Eind 2007 was hij terug, als opvolger van staatssecretaris Cees van der Knaap (Defensie), die burgemeester werd. Het leidde tot wat gefronste wenkbrauwen bij de PvdA. Dat Balkenende juist met de man op de proppen kwam die verantwoordelijk was voor de felle persoonlijke campagne, werd niet echt gewaardeerd.

Op het departement van Defensie viel de komst van De Vries wél in goede aarde. Naast de soms onhandig opererende minister van Defensie Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) was iemand met politieke tact welkom. Van Middelkoop had zich met uitspraken als dat „het woord gezag niet echt in mijn vocabulaire zit” bovendien niet bepaald populair gemaakt bij de manschappen. Wat Van Middelkoop miste, maakte De Vries goed. Bij een werkbezoek in Uruzgan trok hij onlangs een beschermend pak aan, om zich bij de waakhonden te laten bijten. Vol bewondering keken de militairen toe. De militaire vakbonden waren minder over hem te spreken. „Jack de Vries was een waardeloze staatssecretaris”, zei ACOM-vakbondsvoorzitter Jan Kleian gisteren na het aftreden. De kritiek richt zich op het haperende veteranenbeleid en het gebrek aan aandacht voor diversiteit binnen de krijgsmacht.

De Vries probeerde het personeelstekort terug te dringen bij Defensie. Hij kwam met onconventionele ideeën. Er kwam een stand op de Huishoudbeurs om meer vrouwen te werven. Voor De Vries is het extra navrant dat hij voor de werving van nieuw personeel de website GeenStijl als een goed middel zag. Verslaggever Rutger Castricum kreeg alle medewerking om, voor Defensie, mooie reportages te maken in Uruzgan. Nu is het deze website die De Vries het hardst aanpakt (‘Jack de Vlek met zijn gedecoreerde sop-adjudante’). Het aantal aanmeldingen steeg, maar een tekort aan bekwame instructeurs remde de uiteindelijke instroom.

Als staatssecretaris was hij verantwoordelijk voor wapenaankopen. Het belangrijkste onderwerp uit de portefeuille was het project ‘vervanging F-16’. Voor De Vries was de Joint Strike Fighter (JSF) de beste optie. De PvdA was daar niet van overtuigd. Vorig jaar leidde de aankoop van een eerste JSF-toestel in Nederland bijna tot een kabinetscrisis. Als compromis werd besloten slechts één JSF aan te schaffen. Het besluit over aanschaf van meer vliegtuigen werd vooruitgeschoven naar 2012.

Taai was ook het dossier van klokkenluider Fred Spijkers. Aanvankelijk leek het erop dat De Vries de ruzie kon vlottrekken. Spijkers noemde hem vorig jaar nog een „charmante en aimabele strateeg”. Snel daarna bekoelde de relatie. Een feitelijk onjuist Twitterbericht – De Vries beweerde ten onrechte dat Spijkers’ pensioen goed was geregeld – wekte diens woede.

Daar, op Twitter, was De Vries afgelopen dagen voor zijn doen opvallend stil. Een paar minuten na zijn aftreden kwam er dan toch een bericht: „Zoals we op twitter zeggen: twexit.” De Vries heeft twee passies, schrijft hij op Hyves: politiek en drummen. Voorlopig heeft hij tijd voor drummen.