Joris, de Draak en het Meisje (1)

Het plan is mislukt, de 600 elektrische busjes zijn er niet gekomen. Maar dat is niet erg.

Vorige week onthulde uw correspondent dat deze nu dertien maanden lopende serie eigenlijk is mislukt. Dit is niet erg, waarover volgende week meer. Vandaag gaat het over mijn plan een jaar terug, de gedachte erachter, en de reden van de mislukking.

Om kort te gaan: het probleem nu met de nieuwsmedia is volgens mij niet het persoonlijk falen van deze of gene journalist. Het probleem is het systemisch falen van de journalistiek als geheel.

De dreigende verwoesting van onze ecosfeer is de grootste bedreiging van deze tijd – zie hoe het Amerikaanse leger aan de alarmbel hangt over klimaatverandering. Toch lees, zie of hoor ik bijna nooit een verhaal in de nieuwsmedia waarin de urgentie op zo’n manier naar voren komt, dat ik gegrepen raak. Terrorisme is een reële maar beperkte dreiging, waarover je bijna geen saai verhaal kunt houden. De eco-destructie is een veel grotere dreiging, maar daarover kun je bijna geen verhaal houden dat niet saai is. En zolang ‘het niet leeft’ bij de mensen, kunnen politici en CEO’s die de urgentie wel zien, niet of onvoldoende in actie komen.

Het systemisch falen van de journalistiek is daarmee van grote invloed op de wereld waarover die journalistiek bericht.

Daar moest uw correspondent iets op vinden, want de wereld redden… Die kans krijg je niet iedere dag. Ik dacht, ik moet een onderwerp pakken rond milieu en duurzaamheid dat concreet is, en een tastbare verbetering van ons leven belooft. De elektrische auto dus, die kan zorgen voor schone en stille steden, olie-onafhankelijkheid schept, en die een co-transitie (moeilijk woord, even geduld) mogelijk maakt naar verduurzaming van de energievoorziening.

Hoe te schrijven over die elektrische auto’s en duurzaamheid? Wat me niet trok was de systemisch falende, klassieke journalistiek met haar quasi-objectieve nieuwsberichten, analyses en reportages, in het geval van de elektrische auto’s over rapporten van onderzoeksinstanties, beloftes en ruzies van politici, jammerklachten van specialisten en mediamomenten van bestuurders. Om maar te zwijgen van het eendimensionaal gedram van belanghebbenden of dwaallichten op de opiniepagina.

Wat nu, dacht ik, als je geen journalistiek maakt over duurzaamheid maar over verduurzaming?

Dan wordt het actief, de lezer volgt een project, en zo steekt hij of zij alles op wat interessant en relevant is – maar dan op een manier die je grijpt. Sleutelwoord was handelingsperspectief. Als ik lees over iets dat radicaal misgaat, wil ik kunnen bijdragen aan de oplossing ervan. Daarom slaat volgens mij menigeen die stukken over eco-destructie over; ze laten je achter in ontreddering, of in de greep van machteloze angst, woede dan wel depressie.

En dat is niks gedaan, zeg nou zelf.

Ik dacht: we maken van NRC de eerste elektrisch gedistribueerde papieren krant ter wereld. De ene groep lezers brengt geld bij elkaar om de zeshonderd busjes waarmee onze prachtkrant wordt verspreid, te vervangen voor elektrische exemplaren. De andere groep lezers financiert de windmolen waarmee de elektriciteit voor die zeshonderd busjes wordt opgewekt – ziedaar de co-transitie van verduurzaamd transport en energievoorziening.

Nu zegt u, ho ho correspondent, waarom zou ik hiervoor geld lappen? En dan heb ik u waar ik u hebben wil. Want nu moet ik u overtuigen, en daartoe moet ik uitzoeken en vertellen of die elektrische busjes genoeg opleveren aan luchtkwaliteit, oliebesparing, energie-rendementswinst en economische innovatie – want een Nederlands bedrijf stond op het punt die busjes in massaproductie te nemen. Ik zou voor u moeten uitzoeken hoe het zit met de veiligheid, onderhoud, betrouwbaarheid en recycling. Kortom, we zouden samen een reis maken naar de conclusie: goed idee (en dus lappen) of slecht idee (en dus weer wat geleerd hebben).

U weet al dat dit plan mislukt is, want NRC bleek te koop te staan, waardoor besluiten over investeringen in het bedrijf maandenlang stillagen. Toen was de koop er begin dit jaar doorheen, maar ging die Nederlandse bestelbusbouwer op een haar na failliet – met grote vertraging tot gevolg.

Ik vraag me af of het plan überhaupt was doorgegaan, want zoiets moet worden gesteund door de leiding van NRC. Maar als die steun zou zijn gekomen, en die busjes waren per saldo een goed idee gebleken, en genoeg lezers waren in de loop van het jaar enthousiast en vrijgevig geworden, dan hadden we persgeschiedenis kunnen schrijven, internationaal.

Volgende week gaat het over wat er in de plaats kwam van deze mislukking. En over de rare titel van dit stukje.

Zie ook nrc.nl/weekblad voor de weblog van Joris Luyendijk