Een vergiet in de hemel

Oude verhalen die overal hetzelfde zijn, zijn misschien wel heel oud. Zoals het idee dat er iemand woont in de maan. Of gevangen zit.

Zijn de sterren gaten in het lekkende dak van de wereld? In heel Siberië dachten ze dat vroeger. Ook indianen ver weg in Canada (ooit overgestoken uit Siberië) zagen het zo.

Het Zevengesternte (de Pleiaden), dat prachtige heldere groepje sterren, werd zelfs gezien als een vergiet, een pan met gaten die kennelijk zo maar in de lucht hing. Maar in Europa zagen mensen dat bijzondere sterrenbeeld als een kip met kuikens. Of als het nest van een eend.

De Russische geleerde Yuri Berezkin uit Sint Petersburg heeft het allemaal uitgezocht. Door oude volksverhalen te vergelijken. Hij denkt dat dit soort verhalen al sinds de laatste IJstijd bestaan (10.000 jaar geleden!) en dat ze daarom in zulke grote gebieden hetzelfde zijn. Ze gaan terug op de verzinsels van een kleine oerbevolking die na het verdwijnen van het ijs de nieuwe gebieden in het noorden ging bewonen. De verhalen zijn sindsdien eindeloos doorverteld. Nou ja, totdat iedereen naar school gaat natuurlijk. Dan verdwijnen de oude verhalen.

Zijn dat vergiet en die kip idiote ideeën? Welnee. Vroeger waren er geen wetenschappers met telescopen en computers. Wat konden boeren en jagers vroeger weten van hete gasbollen of een eindeloos heelal?

Kijk ’s nachts eens omhoog naar de hemel (vooral als je buiten de felle lichten van de stad bent) en vergeet wat ze je op school hebben verteld. Je kunt ineens verzinnen wat je wil. En kijk naar de vlekken in de maan. Wat zijn dat eigenlijk? Het beroemde ‘Mannetje in de Maan’? Of toch meer een meisje met emmers, dat in die schijf gevangen wordt gehouden? Dat meisje natuurlijk, zouden vroeger bijna alle mensen van Noord-Europa en Noord-Azië gezegd hebben. De gekste verhalen werden erbij verteld. De maan kreeg medelijden met een arm weesmeisje dat water moest halen en pikte haar op. Of het was juist de straf voor een brutaal meisje dat de maan had staan uitlachen. Het ‘Meisje in de Maan’ bestond zelfs bij indianen in Noord-Amerika. Daar werd verteld dat het een vrouw was, die stiekem plaste in haar emmers met ahornsiroop. De maan zag dat en nam haar gevangen. Straf!

In Zweden zagen ze het weer net anders: twee kinderen met een juk met emmers. En in Duitsland: een man met een kan. En dat lijkt wel weer op ons ‘Mannetje in de Maan’.

En de melkweg (die brede band sterren die je buiten de stad kunt zien)? Een pad voor trekvogels natuurlijk.