De lezer schrijft over aanhalingstekens

Onlangs vroeg ik mij af op basis van welke uitgangspunten de krant haar koppen boven de artikelen al dan niet van aanhalingstekens voorziet. Bij kopjes boven wetenschapsnieuws lijken aanhalingstekens mij niet nodig wanneer (uitsluitend) naar onderzoeksresultaten in de exacte wetenschappen wordt verwezen. In het geval van meer bespiegelende takken van wetenschap, en/of een verwijzing naar persoonlijke opvattingen van onderzoekers die niet als conclusies van het onderzoek kunnen worden gezien, kijk ik er echter wél naar uit.

Een actueel voorbeeld. Een kopje zonder aanhalingstekens boven een bericht over een (ongedateerd) artikel in het tijdschrift Ecology Letters (6 mei) luidde: Kleine boer kan beter niet biologisch werken. Deze ‘conclusie’ van de onderzoeker lijkt, blijkens het bericht, overwegend een persoonlijke opvatting met betrekking tot de (potentiële) omvang van de productie op wereldschaal bij toepassing van biologische, in vergelijking met gangbare landbouwmethoden.

A.W. Korteweg

Groningen

De krant antwoordt

Wanneer is een kop een mening en wanneer een feit? Boven nieuwsberichten hoort een feitelijke kop (Man bijt hond), die de kern van de zaak op een compacte, pakkende manier weergeeft. Boven andere stukken, waarin wordt uitgelegd waarom de man de hond heeft gebeten, of waarin hij daarover wordt ondervraagd, passen koppen met een meer duidend gehalte (Man nam hond aanhoudend geblaf kwalijk) of een uitgesproken subjectieve lading (‘Ik werd er gek van, vooral in het weekeinde’). Aanhalingstekens zijn zeker bij zo’n citaatkop boven een vraaggesprek geboden. Waarbij dan in een zogeheten vlag of onderkop duidelijk moet worden gemaakt wie de spreker is uit wiens mond het citaat in de kop is opgetekend.

Tot zover is het helder. De lezer heeft echter een punt, want hij verwijst naar de kop boven een nieuwsbericht die níet tussen aanhalingstekens stond, terwijl hij een conclusie van de onderzoeker bevatte. Had de kop dan niet tussen aanhalingstekens moeten staan? Ik denk het wel. Dit was weliswaar geen letterlijk citaat, maar door de formulering (... kan beter niet..) in feite een aanbeveling die een hoogleraar op basis van het onderzoek trok. Een puur feitelijke kop had een variant kunnen zijn op ‘Onderzoek betwist voordelen biologisch boeren’, of (en nu zonder aanhalingstekens) Britse onderzoeker: kleine boer kan beter niet biologisch werken. Dan heb je bron en mededeling in één. Maar soms is er niet genoeg tijd of ontbreekt de ruimte in een koppenveld. En onjuist was de kop nu ook weer niet, als weergave van de conclusie van een van de onderzoekers.

Overigens is er een belangrijk verschil tussen duiding en opinie, ook als het om koppen gaat. Een interpretatie is nog geen mening. Een kop als Verdonk schittert in debat kan prima (in een andere werkelijkheid) boven een nieuwsanalyse waarin het Kamerdebat in kwestie wordt geduid, maar misstaat boven een nieuwsbericht. Een vakkundige interpretatie van een gebeurtenis is nog geen persoonlijke mening. Dat zou het wel zijn als er iets stond als SP stapt uit formatie – gelukkig! Meningen van redacteuren horen niet in het nieuws. Maar intelligent duidende en interpreterende journalistiek (die niet alleen weergeeft wat er gebeurt, maar ook analyseert waarom het gebeurt, en uitlegt welke consequenties het kan hebben) wil deze krant juist bieden. Interpretatie en feitelijke berichtgeving grijpen natuurlijk ook in elkaar. Want, om de filosoof Kant te parafraseren, interpretaties zonder feiten zijn leeg, en feiten zonder interpretatie zijn blind.