Parijs juicht: Europa wordt iets Franser

Angela Merkel was het meest zichtbaar bij de redding van Griekenland.

Maar het nieuwe Europa is precies naar de wens van de Franse president Sarkozy.

Enkele dagen na het Europese akkoord om in principe alle eurolanden die in betalingsproblemen dreigen te komen te redden, kruipt Frankrijk uit zijn schulp. Europa wordt Franser, juicht het weekblad l’Express. Staatssecretaris Pierre Lellouche van Europese Zaken, die als een van de actiefste Franse gezanten in Brussel de afgelopen weken steeds de discretie van president Sarkozy onderstreepte, noemt diezelfde Sarkozy nu de spil om wie alles draaide in het Europese krachtenspel.

Sinds een paar dagen komen de ‘visiteurs du soir’, de persoonlijke adviseurs van Sarkozy, uit zijn paleis terug met stoere anekdotes. De Franse president schijnt binnen het Elysée te vertellen dat hij in Griekenland „als een held” wordt gevierd – de bemiddelaar tussen het lastige Duitsland en de vragende zuidelijke landen.

Een gebruikelijke poging van politici om het succes naar zich toe te trekken? Ook, vast. Maar de opluchting in Frankrijk gaat verder. Regeringsmedewerkers hebben de indruk in een nieuwe fase van de Europese integratie te zijn terechtgekomen. Hun grote angst van de afgelopen maanden heette niet Griekenland, maar Duitsland.

Vorige zomer werd Xavier Musca, de economische topmedewerker van Sarkozy die de afgelopen weken achter de schermen werkte aan de ‘Europese oplossing’, gevraagd een schets van 2010 te geven. Er komt economisch herstel, voorspelde hij, maar de crisis is niet voorbij. Er komt nog één heel moeilijke fase, en de samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland zal cruciaal blijken.

Sarkozy, aanvankelijk nogal gericht op Londen, had toen de blik al verplaatst naar Berlijn. Maar het ging niet goed. Vooral na de komst van de christen-democratisch-liberale coalitie in Berlijn namen in Parijs de zorgen toe dat Duitsland onder Merkel meer naar binnen gekeerd raakte. De Europese samenwerking kon onder druk komen. Frankrijk vatte de Griekse crisis op als het moment waarop Duitsland zou kiezen: meer of minder Europa. De Franse inzet was: meer Europa. „Zonder Europa kan Frankrijk niet sterk zijn in de wereld. We moeten samenspelen”, zei Sarkozy. Als hij persoonlijk op de achtergrond moest blijven om effectief te zijn in de onderhandelingen met Duitsland, dan moest dat.

Binnenlands kwam enige discretie ook niet slecht uit. Griekenland helpen omdat Franse banken daar grote belangen hebben, is een verhaal dat er bij de Fransen niet in gaat. Sarkozy mag dan pleiten voor het „moraliseren van het kapitalisme”, zijn optreden als „vriend van de banken” in de crisis in 2008 luidde de neergang in van zijn populariteit, intussen historisch laag.

Bovendien was er het gevaar van oplaaiend euroscepsis. Hier en daar pleitten economen voor uittreding uit de euro, omdat het Franse concurrentievermogen zou lijden onder de sterke ‘Duitse’ euro. Sarkozy’s discretie werkte wonderwel: kritiek bleef geïsoleerd, over de Griekse steun was in Frankrijk geen levendig debat. De socialistische oppositie stemde geruisloos voor, in een overigens vrijwel leeg parlement. Dat IMF-directeur Dominique Strauss-Kahn geldt als haar beste kans bij de volgende presidentsverkiezingen, in 2012, speelde mee.

Sarkozy, Strauss-Kahn en directeur van de Europese bank Jean-Claude Trichet vloeiden in Frankrijk ondanks hun verschillende posities samen tot een Frans trojka die Europa redt. ‘Europese solidariteit’ werd een breed gedeeld Frans adagium.

Commentator Bernard Guetta spreekt van een Europees moment, maar vraagt zich af of dat lang aanhoudt. Minister van Financiën Christine Lagarde denkt van wel. Ze legt nu uit dat het Europese hulpfonds niet alleen een „onsje federaal Europa erbij” is. De Griekse crisis is uitgelopen op een politiek beslissend moment voor Europa. „We hebben echt nagedacht over onze wil om samen verder te gaan, politiek en economisch.”

Dat leidde binnen enkele ‘Europese weken’ tot een omslag in het Franse politieke klimaat. De regering lijkt na het akkoord met Duitsland bijvoorbeeld ernst te willen maken met het op orde brengen van de Franse overheidsfinanciën. Sarkozy is nu zelfs bereid te tornen aan electoraal gevoelige beloftes als het in stand houden van belastingvoordelen voor hogere inkomens en het ondersteunen van industrie en consumptie door overheidsinvesteringen. De oppositie kan niet frontaal tegen zijn: hier vroeg zij al maanden om.