Onze stempraktijk is lamlendig

Hillie Molenaar vertelt over haar ervaringen als internationaal verkiezingswaarnemer

‘Hoe meer ik me er in verdiept heb, hoe treuriger ik ben geworden om hoe er in Nederland wordt omgegaan met ons stemrecht, en hoe slecht wij, vooral nieuwe Nederlanders en laaggeletterden, geïnformeerd worden over hoe je je stem uitbrengt. Voters education heet dat internationaal: de toegankelijke uitleg over hoe je stemt, hoe het in een stembureau toegaat, wat de regels en procedures zijn en waarom. We doen alsof het hier allemaal goed geregeld is. Maar dat is niet zo. Bij gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam in 2006 is vastgesteld dat in de helft van de 460 stembureaus mensen bij elkaar in de stemhokjes gingen om elkaar te helpen en aan te wijzen op wie ze stemmen moesten. Zoals kort geleden ook in Rotterdam. Het personeel van de stembureaus is daar niet op voorbereid, kan er niet tegenop. Tot twee keer toe heeft de ombudsman van Amsterdam er al kritisch over gerapporteerd; Amsterdam zou er wat aan doen, maar als je nu op de gemeentelijke websites zoekt naar heldere informatie over zulke regels: nauwelijks iets of niets te vinden. De overheid en de Kiesraad doen daar landelijk en op lokaal niveau te weinig aan. Het is een rommeltje. De Stichting Lezen & Schrijven, die zegt op te komen voor de 1,5 miljoen laaggeletterden, zou ook iets kunnen doen. Met pictogrammen, eenvoudig taalgebruik, training. Ik heb ze er wel eens over gebeld, en een woordvoerder zei: dat is politiek, daar kunnen we ons niet mee bezighouden. Want prinses Laurentien is er aan verbonden en die is van het koningshuis... Terwijl het om technische uitleg gaat, over hoe je je stem uitbrengt. Op het gebied van voters education is Nederland onderontwikkeld. Met als gevolg toestanden in de stemhokjes. Ik ben Leefbaar Rotterdam dankbaar dat ze bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen alarm hebben geslagen. Met andere verkiezingswaarnemers heb ik Rotterdam geadviseerd over het hertellen van de stemmen. Aan de standaardregels voor eerlijke en vrije verkiezingen die wij als internationale verkiezingswaarnemers van de OVSE en EU in andere landen hanteren, voldeden de praktijken in veel stembureaus in Nederland niet. In Indonesië en Oekraïne ging het er de laatste keer zuiverder aan toe. Neem nu de mogelijkheid, die er volgens de Kieswet is, om ook zonder identiteitspapieren bij volmacht te stemmen. Daar moet je vóór 26 mei een formulier voor inleveren bij je burgemeester. Wie weet dat nou en waar kun je het formulier vinden? Op de website van Loppersum, Utrecht of Maastricht is dat nog tamelijk goed te doen. In Amsterdam, maar ook in Rotterdam en Almere, is dat moeizamer, bijna onmogelijk. Wat je rechten en plichten als kiezer zijn, daar zijn we in Nederland niet duidelijk over. De overheid durft niet te zeggen: ‘Ook al vindt u dat uw man de baas is, mevrouw, u moet alleen in het stemhokje gaan, en alleen uw stem uitbrengen. Dat is uw grondrecht en plicht. Ga thuis maar oefenen.’ De Nederlandse overheid wil het vooral leuk houden, dat je overal stemmen mag, ook ’s nachts bij de disco. Gelukkig komen er op 9 juni nu internationale verkiezingswaarnemers hier.”

Interview Paul Steenhuis