'Oliemannetje' met hart voor de literatuur

Libris en AKO vragen graag hoogwaardigheidsbekleders als juryvoorzitter om hun literaire prijzen statuur te geven. Oud-voorzitters plegen de prijsuitreikingen op te luisteren met hun aanwezigheid. Er zaten maandag j.l. bij het Libris-diner in het Amstel Hotel dan ook heel wat minder schrijvers aan de eendenborst dan oud-politici.

De juryvoorzitter proeft mee van de literaire oogst, bewaakt de procedure en leidt de beraadslagingen in goede banen. Vaak zijn het meesters van het compromis en dat leidt soms tot halfhartigheid en gemor over de keuze van het winnende boek. Een lid van de Libris-jury verklapte dat oud-D66-minister Hans Wijers, die dit jaar voorzitter was en er in zijn toespraak prat op ging dat het juryoordeel unaniem was, meer affiniteit met vergadertechnieken tentoonspreidde dan met literatuur. Maar dat is lang niet bij alle voorzitters het geval. De zondag overleden oud- VVD-minister Hans Dijkstal heb ik meegemaakt als voorzitter van de AKO-jury 2005. Hij werd wegens zijn aimabele karakter en zijn talent om standpunten te verzoenen in de politiek het ‘oliemannetje’ genoemd, maar van compromissen over literatuur moest hij niets hebben. De jury kon niet kiezen tussen Joe Speedboot van Tommy Wieringa en Jan Siebelinks Knielen op een bed violen. Dan maar een derde aanwijzen waar iedereen mee kon leven? Nee, gewoon stemmen, vond Dijkstal. En toen na vele uren argumenteren de stemmen weer staakten, maakte hij na het afleggen van een inhoudelijk statement gebruik van zijn dubbele stemrecht en gaf daarmee de doorslag voor Siebelink. Zelf zat Dijkstal net zo in zijn maag met de keuze tussen twee onvergelijkbare steengoede romans als de overige juryleden, bovendien ging zijn voorkeur uit naar een derde boek, de swingende roman Witte liefde van Wanda Reisel. Dat was literatuur die zijn hartstocht opwekte, maar daarover wilde hij niet marchanderen. Hans Dijkstal had hart voor de kunst, hart voor de democratie, hart voor de menselijkheid en voor mensen. Een groot verlies, ook voor de literaire wereld.