Kan het bij ons ook niet wat vlotter?

Na 9 juni volgen vast weer lange coalitiebesprekingen op een geheime locatie.

Het kan ook anders. In Groot-Brittannië was de formatie snel én opener.

Winston Churchill merkte ooit op dat hij zich nooit veel zorgen maakte, behalve over stilstand. ‘I never worry about action, but only about inaction.’ Die instelling lijkt nog aanwezig aan de andere kant van het Kanaal. Amper vijf dagen na het sluiten van de Britse stembussen werd woensdag een akkoord gepresenteerd over een coalitie van de Conservatieven (Tories) van David Cameron en de Liberaal-Democraten van Nick Clegg.

Het waren vijf zinderende politieke dagen, waarin de tussenstand van de onderhandelingen voor de kiezer live te volgen was. Onderhandelaars traden voortdurend voor de camera met concessies over en weer. Ondertussen onderzocht Clegg openlijk een alternatieve coalitie met Labour.

Hoe gingen de coalitiebesprekingen ook alweer bij ons? Balkenende-IV kwam tot stand op 22 februari 2007, drie maanden na de verkiezingen van november 2006. Eerst waren tien hele dagen nodig om erachter te komen dat een SP-CDA-PvdA-coalitie niet mogelijk was, waarna het nog eens acht dagen duurde om zelfs maar een gesprek met de leiders van CDA, PvdA en ChristenUnie tot stand te brengen. Het overleg werd over de feestdagen getild, waarna men zich terugtrok op een geheime locatie: Beetsterzwaag. Klaar? Nou, na de formatie besloot het nieuwbakken kabinet nog eens honderd dagen het land in te gaan ‘om naar de burger te luisteren.’

Nee, dan de Britten. De dag na de verkiezingen gaf winnaar Cameron direct publiekelijk duidelijkheid: hij kon weliswaar een minderheidsregering vormen, maar koos voor besprekingen met Clegg. Die reageerde snel en stelde eisen over het belastingstelsel, financieel beleid, onderwijs en een nieuw kiesstelsel. Toen kondigde de zittende Labour-premier Brown aan dat hij zou aftreden, zodat de weg vrij was voor besprekingen van zijn partij met de ‘LibDems’. Hierop boden de Conservatieven, alweer publiekelijk, de LibDems een referendum aan over een nieuw kiesstelsel. Enkele dagen later was de conservatief-liberale coalitie een feit.

Kan het bij ons ook zo snel en transparant? Natuurlijk is het vergelijken van de Britse situatie met de Nederlandse problematisch: Groot-Brittannië had de laatste decennia praktisch een tweepartijenstelsel. In Nederland zijn soms zes of zeven coalities denkbaar. Maar ook al zijn appels en peren niet te vergelijken, het is allebei fruit. Een paar suggesties.

1 Wees opener in de coalitiebesprekingen. Overleg op een geheime locatie en een schimmig proces om de informateur te benoemen dragen niet bij aan vertrouwen in de democratie. Laat het parlement de informateur benoemen en laat af en toe eens actief weten hoe het ervoor staat in de besprekingen.

2 Compromissen zijn niet iets om je voor te schamen. Geef ze dan ook ruiterlijk toe. De Tories wilden helemaal geen nieuw kiesstelsel, maar kwamen zelf met hun concessie naar buiten.

3 Timmer de regeerakkoorden niet helemaal dicht. Dat kost heel veel tijd en de politieke realiteit kan over twee jaar totaal anders zijn.

4 Waarom niet, zoals in Groot-Brittannië, over meerdere coalities tegelijk onderhandelen? In 2003 beschouwde het CDA onderhandelen met de PvdA als verplicht nummer, ze wilden toch liever over rechts regeren. Zeg dat liever meteen.

Het kan, kortom, geen kwaad om na 9 juni even aan Churchill te denken.

Coen Brummer studeert geschiedenis en filosofie aan de Universiteit Utrecht.