Hitchcocks suspense gedanst in 'Plot Point'

Sinds het begin van dit jaar waren in Nederland een paar dansvoorstellingen te zien die een film als uitgangspunt hadden. Wat daar bijzonder aan is? Eigenlijk niets. Alles kan immers als inspiratiebron dienen. Toch worden filmscripts veel minder als vertrekpunt voor een choreografie genomen dan bijvoorbeeld literatuur of beeldende kunst.

Paul Lightfoot en Sol León hebben wel affiniteit met de beeldende kwaliteiten van met name de stomme film, maar zij vertellen geen filmverhalen na. Weinigen doen dat. Zelfs de Britse choreograaf Matthew Bourne, specialist in het bewerken van balletklassiekers tot populaire kaskrakers, heeft zich tot op heden slechts één keer gewaagd aan een filmscript: Tim Burtons Edward Scissorhands. Ook de Russische choreograaf-verteller Boris Eifman beperkt zich tot de dansgeschiedenis en de, al dan niet verfilmde, literatuur.

Voorbeelden van balletbewerkingen van films duiken maar mondjesmaat op. Begin dit jaar was het Chinese ballet Raise the Red Lantern te bewonderen; een tussen kunst en kitsch balancerende productie waaruit alle emotionele gelaagdheid van Zhang Yimou’s meesterwerk was verdwenen. De overweldigende cinematografische esthetiek werd evenmin geëvenaard. Wat overbleef: een Chinese bouquetroman. Zonder happy end, dat wel.

Klaus Jürgens, lid van het uit elkaar gevallen Hans Hof Ensemble, zadelde zichzelf op met een lastiger opdracht. Hij heeft met Asa Nisi Masa getracht een dansante vertaling te geven van Federico Fellini’s 8 ½. De gelaagdheid van die film – droom, werkelijkheid, heden, verleden, metafilmische lijnen – is in zijn oorspronkelijke vorm al nauwelijks bij te houden. Hoe ziet dat er in dans uit? Bij Jürgens relatief rechttoe rechtaan. Zijn stuk is in elk geval het sterkst als hij de realistische lijn volgt van de regisseur met writer’s block. Hij auditeert acteurs, laat hen uit wanhoop idiote dingen doen en voelt zich vervolgens opgejaagd door hun gretigheid en onderworpen afhankelijkheid, die uitmondt in een amusant partijtje blaffen en grommen van een actrice. Juist de droom- en herinneringsscènes, die zich zo goed lijken te lenen voor een dansvoorstelling, komen niet goed uit de verf, al zijn ze traceerbaar voor degenen die de film kennen.

Bij het Nederlands Dans Theater demonstreerde Crystal Pite dat een choreograaf ook op een andere manier met film kan omgaan. In Plot Point speelt zij met elementen uit Alfred Hitchcocks misdaadfilms: overspel, moord, koffers met geld, ontmoetingen onder een straatlantaarn en het onheilspellende geluid van voetstappen op het trottoir. Pite maakt er een non-narratief maar daarom niet minder herkenbaar geheel van, dat mede door de muziek van Bernard Herrmann doet denken aan Psycho – dirigent Jurjen Hempel en zijn baton maken zelfs even plaats voor Norman Bates en zijn moordenaarsmes – maar ook aan andere films. Zo blijft er iets te puzzelen over en misschien valt dat te prefereren boven een ‘hertaling’. Alhoewel ik persoonlijk wel nieuwsgierig ben naar zoiets ‘onartistieks’ als Edward Scissorhands – The Ballet.