Hetzelfde stuk, dezelfde mise-en-scène, en toch heel anders

Van de originele enscenering van Kasimir en Karoline door Johan Simons, die vorig jaar op de vliegbasis Soesterberg in première ging, heb ik maar een vaag idee. Ik zag alleen de televisieregistratie van de voorstelling op Arte – opgenomen tijdens het festival in Avignon. Daar veroorzaakte de voorstelling het nodige kabaal, waaraan de regisseur deze week in Berlijn aangename herinneringen bleek te bewaren. „Er stond een meneer op, die riep ‘waarom moeten wij ons dit in ons Cour d’honneur laten welgevallen’ ”, aldus Simons in een Publikumsgespräch op het Berlijnse Theatertreffen. „Hij kreeg honderden mensen mee, maar daarna was er een andere meneer die het juist voor me opnam”.

Ik kon me, na het zien van de registratie op Arte, de heftige reacties destijds wel enigszins voorstellen. Er schuilt iets overschreeuwends in die voorstelling, wat bij een televisieregistratie misschien nog wel meer opvalt. Met een geweldig groot staketsel als decor getuigden de acteurs van de hopeloosheid van hun liefde, en zagen hun meest intieme strevingen ten onder gaan in een wereld van geld en opportunisme.

Want daar gaat Kasimir und Karoline (Ödön von Horvath, 1932) over – hoe in tijden van crisis de mens wordt geplet en de liefde gebanaliseerd. Wie dat wil, kan eind deze maand de Gentse voorstelling overigens nog gaan zien, in Amsterdam.

De bezwaren die tegen de Gentse voorstelling zijn ingebracht, gelden niet voor de versie van Kasimir en Karoline die in Berlijn, op het Theatertreffen te zien is. Johan Simons en zijn trouwe paladijn Paul Koek hebben voor Duitsland namelijk de voorstelling vergaand aangepast. Die versie is in het Schauspielhaus Köln in première gegaan – met andere acteurs, een ander orkestje en ook andere muziek – en is vervolgens, als een van de interessantste voorstellingen van het afgelopen seizoen, voor het Theatertreffen uitgenodigd.

Liefelijk – zou je die Keulse versie kunnen noemen. Van de liederlijkheid in het optreden van Karoline in de versie van Els Dottermans blijft bij de Duitse Karoline weinig over. Angelika Richter oogt als de blanke onschuld en speelt dienovereenkomstig. Grove effecten ontbreken. Het is meer kamertoneel. En een erg mooie, subtiele voorstelling, waarover het Berlijnse festivalpubliek terecht zeer te spreken was. De mise-en-scène van de Keulse voorstelling is overigens wel degelijk gekopieerd van de Gentse, onthulde Richter tijdens het Publikumsgespräch. Handig – zo hadden ze in Keulen maar twee weken hoeven repeteren.

Maar speelt Simons eigenlijk niet een beetje vals, door ons, in de rest van Europa, de mindere versie van Kasimir en Karolina voor te zetten?

raymond van den boogaard