De liefde als identiteitsroof

Charles den Tex: Wachtwoord. De Geus, 347 blz. € 21,90

In Wachtwoord, het elfde boek van de veel gelauwerde misdaadauteur Charles Den Tex komen we een oude bekende tegen, Michael Bellicher, een flitsende dertiger, mede-eigenaar van een florerend adviesbureau in Amsterdam, rijk, talentvol en gewild bij aantrekkelijke carrièrevrouwen. Bellicher figureerde eerder in De macht van meneer Miller (2006), een bedrijfsthriller waarmee Den Tex zijn tweede Gouden Strop, de jaarlijkse prijs voor de beste misdaadroman, in de wacht sleepte. Twee jaar later prolongeerde hij dit succes met de eveneens met een Gouden Strop bekroonde roman Cel, waarin Michael Bellicher slachtoffer wordt van identiteitsroof.

Cel was het beste werk van Den Tex tot dan toe: sterk geschreven, op en top actueel en huiveringwekkend realistisch. Wat gebeurt er met je als criminelen aan de haal gaan met jouw pincodes, wachtwoorden en andere privégegevens waardoor je betrokken raakt bij onder jouw naam gepleegde misdrijven? Hoe bewijs je dat je er niets mee te maken hebt en – nog ingewikkelder – wat blijft er van je over als je die zo fragiele identiteit weer terug hebt veroverd?

De macht van meneer Miller en Cel voldeden aan de eisen van een goede thriller: ze speelden in op actuele situaties, boden een even complexe als spannende plot, waar de auteur ook de niet in allerlei ICT- of juridische geheimtaal ingevoerde leek met kennis van zaken doorheen loodste naar een ingenieuze ontknoping. Bovendien zaten er krankzinnige achtervolgingsscènes in.

Zoals in de meeste thrillers bleven de personages ook bij Den Tex levenloze stukken op een schaakbord, waarmee het genre zich onderscheidt van literatuur. Kenmerkend voor de Bellicher-cyclus is dat Den Tex er literatuur van probeert te maken. Aan het slot van Cel stort de naïeve Bellicher zich in de armen van de onbetrouwbare advocate Guusje van Donnee die nota bene verantwoordelijk was voor de identiteitsdiefstal van haar nieuwe minnaar. Liefde als vorm van identiteitsroof, uitdrukkingen als ‘hartendief’ of ‘je hart verliezen’ wijzen erop, is eerder een literair motief dan een thrillertopos, en in Wachtwoord het derde deel in de Bellicher-cyclus, probeert de auteur vergeefs uit of hij de twee kan combineren.

Het boek begint met een update van de verhouding tussen Michael en Guusje, maar krijgt al snel meer trekken van een ongeloofwaardig relatiedrama dan van een misdaadroman. In dit langgerekte verhaal over internationale vrouwenhandel wordt Michael, indirect opnieuw door Guusjes toedoen, wederom van zijn identiteit beroofd. Niet alleen van zijn papieren of virtuele identiteit, nee van zijn wezen, zijn kern, van alles wat hem tot individu maakt. Hij wordt ‘ontmenselijkt’, hem valt eenzelfde behandeling te beurt van Oekraïense mensensmokkelaars in Odessa als de hoeren die zij als slaven verhandelen. Vrouwenhandel en de onmacht van al dan niet in complotten verwikkelde overheden is een even dankbaar als urgent onderwerp voor hedendaagse misdaadauteurs, maar Den Tex weet zich er uiteindelijk geen raad mee. Michael Bellicher blijft de naïeve brokkenpiloot die hij in Cel ook al was.

Waarom verdient een kleurloze romanfiguur een trilogie? Na het succes van Cel vertelde Den Tex in een interview dat zijn uitgever met het idee van een Bellicher-serie kwam. ‘Maar ik ga echt geen zestig boeken volgens dit format schrijven.’ De keuze voor een meerdelig epos is ingegeven door een commercieel motief, maar er spreekt ook literaire ambitie uit: in Wachtwoord probeert Den Tex zijn personages psychologisch reliëf te geven en het thema identiteit breder te behandelen dan als object van criminele handel. We leren Michael dus ook kennen als een door zijn milieu en opvoeding beschadigd mens. Hij had al geen identiteit voordat deze hem ontstolen werd. Guusje van Donnee krijgt in Wachtwoord gestalte via haar moeder, een op internet actieve spirituele goeroe met wie Michael de Oekraïense maffia te lijf gaat. Via zulke excentrieke bijfiguren dringen we door in uithoeken van de samenleving, zoals achtervolgingen aanleiding geven tot decorwisselingen, van Rotterdam en Den Haag tot Odessa.

Net als in Cel duikt in Wachtwoord een nieuwe aanstaande geliefde voor Michael op, de jonge ICT’ster Sterre die de onhandige Michael op wonderbaarlijke wijze uit hachelijke situaties redt. Sterre heeft de potentie om de volgende Guusje te worden, als ze tenminste niet net als haar voorgangster in de gevangenis belandt. Als de Bellicher-serie wordt voortgezet, dan zal zij daarin zeker figureren. Maar mij lijkt het welletjes. Den Tex is te goed om een formuleschrijver te worden. Overtuigend geschreven spannende misdaadromans zijn z’n echte stiel. Vergeet die literaire verpakking, die leidt tot halfzachte relatiesoap.