Achter de groene vakjes schuilen problemen

Het zichzelf beoordelende kabinet is tevreden. Tachtig procent van de doelen zijn gehaald. Maar de prestaties over 2009 gingen per saldo wel achteruit.

Het kleurt weer fruitig groen dit jaar, het tableau met 74 doelstellingen waarmee het kabinet zichzelf jaarlijks op de derde woensdag van mei de maat neemt. Groen is ‘op koers’, rood is een probleem. In meer dan 80 procent van de gevallen boekt het inmiddels demissionaire kabinet de gewenste vooruitgang, zo blijkt deze week uit de resultaten die het publiceerde aan de vooravond van de jaarlijkse gehaktdag (zie kader), de dag waarop het kabinet verantwoording aflegt over het beleid van het jaar ervoor.

Weliswaar is het kabinet gevallen, maar CDA, PvdA en ChristenUnie blijven verantwoordelijk voor de resultaten van 2009. Zeker in campagnetijd zal de oppositie proberen ze hier op af te rekenen.

Een greep uit de successen van 2009: de problemen met inburgeringscursussen zijn achter de rug, de bereikbaarheid over de weg en over het water is verbeterd en het streven om als overheid duurzamer in te kopen ligt op koers. Vorig jaar kleurden deze velden nog rood. Overigens gaat het bij de inburgeringscursussen mede beter doordat de ambities zijn verlaagd.

Toch zal het kabinet niet erg trots kunnen zijn op de bereikte jaarresultaten. Want lag Balkenende IV in 2008 bij 64 van de 74 doelen op koers, nu is dat nog bij 60 doelen. De prestaties in 2009 gingen per saldo achteruit. Zo is het aandeel vrouwen in de ambtelijke top lager dan beoogd.

Vooral het ministerie van Jeugd en Gezin zag de perspectieven verslechteren. Minister Rouvoet (ChristenUnie) verloor vorig jaar twee van de drie doelstellingen uit zicht: de introductie van centra voor Jeugd en Gezin loopt achter op schema en de bestrijding van kindermishandeling verloopt niet volgens plan.

Ook het departement van CDA’er Ab Klink (Volksgezondheid) kampt met tegenslagen. De kwaliteit van de zorg moet in 2011 zichtbaar verbeterd zijn ten opzichte van 2006. Het is een van de sleuteldoelen van dit kabinet, maar daar blijkt bijsturing gewenst. De lancering van het elektronische patiëntendossier gaat daarnaast trager dan verwacht.

Qua financiën was er nog nooit zo’n groot verschil tussen de begroting van 2009 en het uiteindelijke resultaat. Schuld en tekort vielen aanmerkelijk hoger uit dan verwacht.

De schuld groeide 100 miljard euro meer dan gepland als gevolg van steunacties in het bankwezen en een sterk oplopend overheidstekort. Het verschil tussen inkomsten en uitgaven viel 37 miljard euro tegen, voornamelijk doordat de belastinginkomsten als gevolg van de economische krimp inzakten.

Maar daarvoor is wel een redelijke verklaring te vinden. Minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) wijst erop dat de bewuste Miljoenennota van 15 september 2008 één dag na het omvallen van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers werd gepubliceerd. Een slechter moment was niet denkbaar, want dit zou de aanzet vormen tot het tot stilvallen van de kapitaalmarkten. Overigens verzette een partij als de VVD zich ook toen al tegen de verwachtingen van het toenmalige kabinet: de begroting was veel te rooskleurig, het kabinet rekende zich rijk, waarschuwde partijleider Mark Rutte in september 2008.

Onder de 74 doelstellingen van het kabinet bevinden zich overigens geen ambities over schuldenniveau of begrotingsevenwicht. De onverwacht scherpe verslechtering van de overheidsfinanciën vertaalt zich nergens in een rood sein.

Aan de andere kant gaat achter de wereld van groene vakjes soms een wonderlijke perceptie schuil. Wederom boekt het kabinet succes op doelstelling 3: het dichterbij brengen van een oplossing voor de conflicten in het Midden-Oosten. En ondanks de sterk gestegen werkloosheid nam de participatiegraad – de mate waarin de beroepsbevolking actief is – toe. Het is theoretisch altijd mogelijk, maar toont de niet te verwaarlozen invloed van aannames, definities en meetmethodes.

Schoon en Zuinig, het belangrijkste milieuproject van het kabinet, kan definitief als niet geslaagd worden beschouwd. Dat geldt ook voor alle andere rode vakken van het kabinet, want deze verantwoording kan gezien worden als de finale verantwoording, schrijft minister-president Jan Peter Balkenende aan de Tweede Kamer. Opgeteld komt het kabinet nog altijd op ruim 80 procent groen uit, een acht zeg maar. Het zichzelf beoordelende kabinet zal daar wél tevreden over kunnen zijn. De vraag is nu of de Algemene Rekenkamer die zonnige blik deelt. Komende dinsdag volgt dat antwoord.