Voorbij de Lichtzinnigheid van het Grote Gebaar

Vooral niet paniekerig doen. Zoiets moet de Duitse bondskanselier Merkel zich afgelopen weekeinde hebben voorgenomen. Op zondagochtend stond ze nog naast Poetin op het Rode Plein om de capitulatie van nazi-Duitsland te vieren. Dan halsoverkop terug naar Berlijn. Om zes uur ’s avonds kon ze op televisie de dramatische verkiezingsdreun zien van haar regeringscoalitie in de grootste deelstaat, Noordrijn-Westfalen. Maar geen tijd, want een bezorgde president Obama aan de lijn. Omringd door juristen bleef ze ook in verbinding met Brussel, waar een reddingsoperatie voor de euro op touw werd gezet die getalsmatig alle voorstellingsvermogen te boven gaat. En waar ter bestrijding van een acute chaos even het grootste Duitse taboe werd doorbroken: de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank. Waar nog snel een nieuwe Duitse minister moesten worden ingevlogen omdat de deskundige en hartstochtelijke minister van Financiën Wolfgang Schäuble plotseling (weer) naar het ziekenhuis moest. En waar hij vanuit het ziekenhuis nog via de telefoon met artikel 122 van het Verdrag van Lissabon kwam aanzetten (‘op grond van buitengewone omstandigheden die zich aan de controle van de staat onttrekken’) om de fenomenale Brusselse koehandel voor een opgejaagde Duitse regering staatsrechtelijk zo goed en zo kwaad als dat kan af te dekken. Net voor de opening van ‘Tokio’ was het rond, maandag verscheen Merkel voor de televisiezenders: „Wij beschermen het geld van de mensen in Duitsland.”

Ze bleef de rust zelve. Maar bij kiezers knaagt het en dan neemt het verlangen naar een verlossend woord acute vormen aan. Her en der duiken de laatste weken deskundigen op die ons met een groots gebaar van de euro willen verlossen. Economen die altijd al hadden gezegd dat dit niet goed kon gaan. De val van de euro is nabij, meldde emeritus hoogleraar bedrijfskunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, Doede Keuning. Nederland moet uit de euro stappen, meldde een vermogensbeheerder (Martien van Winden) in deze krant van 1 mei.

Europa gaat door een dal van radeloosheid. Dan krijgt de Lichtzinnigheid van het Grote Gebaar altijd de ruimte. Mooi ook voor talk shows, heldere tegenstellingen, vierkante oplossingen; je ziet het voor je: „bij ons aan tafel vanavond de heer Keuning, die wil dat we uit de euro stappen. Verder namens De Nederlandsche Bank, de heer Hoogduin die dat een slecht idee vindt. Welkom.” Hoogduin kan dat zomaar verliezen want hij is veroordeeld tot een genuanceerd verhaal, met veel bijzinnen en kanttekeningen. Keuning zou zomaar kunnen winnen, want voor hem is simpel: het heeft nooit gewerkt, het werkt nu niet en het zal nooit werken, dus eruit!

Iets soortgelijks zag je in Duitsland. Met soms zelfs politici die voor de tegemoetkoming aan Griekenland een Grieks eiland in onderpand verlangden. Tja, waarom niet zo’n mooi eiland, dan hebben we nog iets? Pure frustratie: alsof je daar met een Duitse vlag en een Duits leger heen kunt om je onderpand op te eisen.

Als het waar is wat de vermaarde Amerikaanse macro-econoom Barry Eichengreen vorige week zei („Griekenland is jullie Lehman Brothers”) dan is enige radeloosheid ook zo vreemd nog niet. Wat is hier wijsheid?

Anderhalf jaar geleden bestreden de Europese landen een abrupte instorting van de economie met reusachtige geldinjecties. Daarmee werd in één klap vijftien tot twintig jaar van schuldenvermindering ongedaan gemaakt. Dat was bitter, maar het idee erachter was dat in de loop der jaren dankzij nieuwe economische groei die schulden wel weer konden worden verminderd. De geschiedenis van de jaren 70 en 80 zou zich dan als het ware herhalen.

Maar de wereld is veranderd. De economische dynamiek ligt elders in de wereld. Er is amper groei in Europa en geleidelijk aan moeten die schulden worden verminderd. Geen noemenswaardige groei en grote tekorten – geen economische formule kan hier een pijnloze uitweg tevoorschijn toveren. Grieken failliet laten gaan? Europese verzekeringen hebben volgens Die Zeit 40 tot 50 miljard euro aan Griekse staatsobligaties, Nederlandse pensioenfondsen 15 miljard. En dan zijn er de banken nog. Dus dat had nadelen.

De kans dat de Grieken alles netjes terugbetalen, moet evenmin erg hoog worden ingeschat. Hun economie krimpt veel harder dan hun schuldenberg.

Het gaat dus geld kosten, maar gegeven de enorme onderlinge verwevenheid tussen Europese economieën was er, zoals de Duitse bondkanselier Angela Merkel vorige week na maandenlang aarzelen al toegaf, „geen alternatief”.

Maar als de Euro Revolutie van 9 mei beklijft, zullen de gevolgen vérstrekkend zijn. Duitsland zal een strak korset voor alle eurolanden eisen. Met afdwingbare sancties en een ordelijk royement voor overtreders. Er gaan al stemmen op om er een nieuw verdrag voor te maken, waar niet het compromis maar de keuze tussen afhaken en aanhaken centraal zal staan. Menig ander euroland vreest dat met grote vreze, want voordat je het weet is er een referendum en zegt het volk ‘nee’. Maar een Duitse regering heeft tegenover de eigen achterban niet zoveel andere keuzes meer. Het jongste weekeinde is niet voor herhaling vatbaar. De euro heeft zijn onschuld definitief verloren en dwingt tot integratie. Euroland kan er over een paar jaar wel eens anders uitzien, kleiner misschien ook.

Ooit was het opgeven van de Duitse mark het grote Duitse gebaar in ruil voor de Europese instemming met de Duitse hereniging. Niets wijst erop dat Duitsland genezen is van de euro.

Maar wel van het gebaar.

Reageren kan op nrc.nl/knapen