'Speculanten bewijzen Europa enorme dienst'

De Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, nu lid van het Europees Parlement, over de jongste Europese maatregelen om de eurocrisis te bezweren.

‘Tot nu toe was er niet echt een middel om de eurolanden tot discipline te dwingen. Dat is nu afgelopen.” Guy Verhofstadt, voormalig Belgisch premier en tegenwoordig leider van de liberale fractie in het Europees parlement, is tevreden. Niet alleen maakten Europese leiders dit weekend met 500 miljard euro aan potentiële leningen voor zwakke eurolanden „een krachtig gebaar” voor de stabiliteit van de euro. Het IMF legt daar 250 miljard euro bij. Volgens Verhofstadt draagt dit systeem ook de kiem van structurele hervormingen in zich die absoluut essentieel zijn. „Omdat deze leningen alleen gegeven kunnen worden aan lidstaten die drastisch saneren en herstructureren, versterkt dit systeem het Stabiliteitspact.”

Na maandenlang bakkeleien over nationale instrumenten om de Griekse crisis op te lossen, hebben de eurolanden volgens hem eindelijk gekozen voor de krachtige, Europese methode: euro-obligaties. „Ik heb maanden geroepen dat bilaterale leningen het probleem niet oplossen. Euro-obligaties met een collectieve garantie waren het enige antwoord.”

Slechts 60 miljard van de 500 komt uit de Europese begroting. Maakt u het niet Europeser dan het is?

„Nee. De Europese Commissie kan 60 miljard euro aan leningen afsluiten op financiële markten met de Europese begroting als onderpand, en 440 miljard euro met garanties van eurolanden. Nederland bleef tot elf uur zondagavond met Duitsland bij bilaterale leningen zweren, maar het zijn toch garanties geworden. En de Commissie zal alles voorstellen en uitvoeren. Uiteraard moeten landen en het parlement het goedkeuren. Zo gaat het met alle Europese besluitvorming. Dit systeem is Europees want iedereen legt zijn gewicht erin. Gebundeld.”

Waarom spreekt u van ‘euro-obligaties’?

„Omdat het euro-obligaties zijn! Zo noemt men dat toch als een Europese instelling op de financiële markten geld leent? Hier, lees de tekst: ‘The Commission shall be empowered to contract borrowings on the capital markets’.”

Waarom noemen de ministers het geen obligaties?

„Euro-obligaties zijn een, eh…”

Taboe?

„Ja. In plaats van het woord hoor je ‘tuut’.”

Het akkoord betreft toch een tijdelijk mechanisme, voor drie jaar, dat alleen wordt gebruikt als het nodig is?

„Dat zegt men. Dat is beloofd aan Nederland en Duitsland, zodat zij hun eis voor bilaterale leningen zondagavond loslieten. Ik denk niet dat het tijdelijk is. En misschien moet het wèl gebruikt worden. De kwestie Griekenland bewijst dat de eurozone een crisismechanisme nodig heeft. Dat moet je achter de hand hebben om op zeker moment, als er een verzwakking van de euro is, krachtig op te treden. Iedereen is het daarover eens, maar tot nu toe dachten sommige landen dat je dat niet Europees hoefde te regelen omdat het bilateraal kon. Vijf maanden lang is erover gebakkeleid, alsof dat kan in een moderne tijd waarin financiële markten globaal functioneren en ogenblikkelijk reageren. Je zag het misgaan. Pas toen de stabiliteit van de euro in gevaar kwam en een internationale obligatiecrisis dreigde, hebben eurolanden een Europees systeem gekozen. Met de rug tegen de muur.”

Waarom versterkt dit systeem het Pact? Gezien de reacties van de markten willen beleggers ook antwoord op deze vraag.

„Omdat de voorwaarden streng zijn. Eurolanden moeten ongelooflijk bezuinigen en hervormen om leningen te krijgen. Ze hebben dus geen keus.”

Het Pact heeft toch al harde voorwaarden? Waarom zou die nu ineens wèl werken?

„Omdat er leningen achter zitten. Eurolanden hebben er direct belang bij als iedereen de regels respecteert. Dit systeem garandeert geloofwaardigheid en liquiditeit. Geloofwaardigheid omdat instellingen als de Commissie en de ECB het systeem beheren. Liquiditeit omdat er collectieve financial power achter zit. Met bilaterale leningen heb je het één noch het ander. Ook voor de toekomst is dit een goed instrument. Al is het niet het enige instrument.”

Waar denkt u verder aan?

„Een Europees Monetair Fonds en permanente euro-obligaties. Je ziet overal ideeën in die richting. Econoom Paul de Grauwe heeft een voorstel gedaan. De denktank Bruegel stelt de ‘blue bond’ voor, waarbij de schuld van lidstaten in tweeën wordt gedeeld, zodanig dat er altijd een druk op lidstaten is om zelf te saneren. Als de eurozone de voorwaarden sterker maakt, is dat goed voor iedereen. Het IMF zegt hetzelfde: eerst saneren, anders geen leningen. Je moet keihard zijn. Dat kan Europa. In Madrid en Lissabon werden deze week verdere bezuinigingen aangekondigd. Die les hebben we nu geleerd.”

Sommigen waarschuwen dat dit niet betekent dat politici ineens het Europese licht hebben gezien.

„Mee eens. Soms heb je crises nodig om doorbraken te forceren. Iets dergelijks gebeurde met het Europees aanhoudingsbevel. Daar is twintig jaar over gesproken. Toen kwam 9/11. Binnen de kortste keren was het aanhoudingsbevel er.”

Europa is de laatste jaren meer intergouvernementeel geworden. Was afgelopen weekend een omslag?

„Eén zwaluw maakt nog geen zomer. Commissie, lidstaten en parlement vechten om drie grote dossiers, met als onderliggende vraag: doen we het intergouvernementeel of communautair? Het eerste is financiële supervisie. Het parlement vindt dat landen te veel macht bij nationale toezichthouders willen laten. Wij pleiten vooral bij pan-Europese banken en instellingen voor méér macht voor één Europese toezichthouder. Het tweede dossier is Europa 2020, de langetermijnstrategie voor de Europese economie. Lidstaten willen de voortgang zelf monitoren. Wij zeggen: sorry, dat moet de Commissie doen. Kijk hoe de economische kloof tussen Duitsland en Griekenland heeft kunnen groeien. Dan begrijp je meteen dat landen dat zelf niet kunnen. Dossier nummer drie is de Europese diplomatieke dienst. Die dienst is nu onderdeel van de Commissie. Er ligt een geslachtsloos voorstel om haar ergens tussen Commissie en Raad te laten zweven. Maar als 90 procent van het geld van de Commissie komt, waarom zou je dat daar dan wegzuigen? En het schept een precedent. Wat halen we nog meer bij de Commissie weg?”

U lijkt Europeser dan de Commissie.

„Ik zeg steeds tegen Barroso: neem initiatief, verander uw attitude! Voorstellen doen die het Europees belang dienen, is zijn plicht. Dat moet je doen, al haal je die niet binnen. Dacht u dat Jacques Delors er altijd in slaagde? Welnee. Ook toen hij de interne markt en de EMU lanceerde, zei geen land zomaar ‘oké’. Je moet veel vragen om weinig te krijgen.”

Dit weekend legde Barroso als enige een voorstel voor een crisismechanisme op tafel.

„Precies. Zo moet het. Het is niet eens sterk gewijzigd. De Commissie moet de motor zijn voor Europese integratie. Zo niet, dan beslissen lidstaten alles. Dan ga je de kamer binnen met een paard en kom je naar buiten met een kameel. Soms is dat gevaarlijk.”

Men zegt dat u liberale eurocommissarissen aanspoort kritisch te zijn tegen Barroso. Klopt dat?

(Grinnikt) „Inderdaad. Er zijn acht liberale commissarissen. Die hebben zware posten. Rehn op monetaire zaken. De Gucht, handel. Kroes, digitale agenda. Wij bereiden samen dingen voor. Wij willen de meest Europese groep zijn in het parlement. Wij vinden dat de Commissie niet meteen compromissen moet maken met lidstaten. Maak een goed voorstel, vecht ervoor! Lidstaten zijn lidstaten. Die geven niet zomaar macht aan de Commissie. Tenzij ze zien: dit is goed voor ons.”

Vinden regeringen nationale belangen in crisistijd belangrijker?

„De trend was de voorbije tien jaar: politiek is nationaal. De crisis versterkt dat. Iedereen kruipt in zijn schulp. Er is protectionisme. Sommigen misbruiken de Griekse crisis om binnenlands politieke redenen. ”

Was Merkel Griekenland aan het ‘waterboarden’, omdat ze verkiezingen had?

„Ja, en uiteindelijk krijg je dat zelf op je brood: er kwam een vertrouwenscrisis in het eurosysteem. Dat doet mij denken aan Gerrit Zalm, de Nederlandse minister van Financiën. Die riep altijd ‘Veel te duur!’. Toen kwam het Europese referendum. De kiezers stemden tegen. Waarom? Ze vonden Europa te duur. Mensen luisteren naar hun leiders. Stemmen hun gedrag en mening af op wat die zeggen.”

Als Merkel zegt dat de kiezer leningen voor Griekenland niet accepteert, dan accepteert hij ze ook niet?

„Voilà. Weinig ministers en regeringsleiders hebben hun burgers uitgelegd wat er écht speelde. Namelijk wat Delors bij de geboorte van de euro al zei: met alleen een monetaire unie komen we er niet. Voor een stabiele munt is ook een politieke unie nodig. Die is er om allerlei redenen niet gekomen. Dat wreekt zich nu. De markten zagen dat. Ze zijn er bovenop gesprongen. Ze testten onze bereidheid om van Europa een effectieve unie te maken. In dat opzicht bewijzen speculanten Europa een enorme dienst. Door druk op de euro uit te oefenen hebben ze in enkele dagen meer verwezenlijkt dan wij politici in jaren.”

En nu?

„Nu moeten we een hechtere unie maken om herhaling te voorkomen. Met méér samenwerking, meer dwang en betere controles.”

Nederlanders zeggen: wij zijn zuinig geweest, wij gaan ons niet aan Mediterrane landen aanpassen.?

„Een aantal landen heeft de zaken beter op orde, economisch en budgettair. Als anderen niet doen wat jij wilt, kun je twee dingen doen: breken, of nieuwe mechanismen bedenken om hen te dwingen jou te volgen. Ik pleit voor dat laatste. We moeten een hechtere economische unie maken, een 2020-strategie met sancties. Met sticks and carrots. Sommige landen hebben dat meer nodig dan andere. Mijn eigen land bijvoorbeeld. Om tot de unie te kunnen toetreden moesten we jaren saneren. De schuld moest terug van 130 procent naar 80 procent. Zonder de druk van Europa hadden we de begroting nooit zo snel op orde gekregen.”