Revolutionaire idealen

Vrijheid, gelijkheid en broederschap – de idealen van de Franse Revolutie. Na de stichting van de verlichte Bataafse Republiek in 1795 werden ze ook in Nederland geïntroduceerd, vervat in een vooruitstrevende grondwet: de Staatsregeling voor het Bataafsche Volk. Het begrip vrij(heid) kwam in liefst 10 van de 72 artikelen voor, er zouden nationale feesten worden georganiseerd om broederschap te bevorderen, en het gelijkheidsbeginsel stond in artikel drie: ‘Alle Leden der Maatschappij hebben, zonder onderscheiding van geboorte, bezitting, stand of rang eene gelijke aanspraak op derzelver voordeelen’. Nu viel het in de praktijk een beetje tegen met die gelijkwaardigheid, maar toch, het stond er wel.

De Staatsregeling hield niet lang stand. In de negentiende eeuw kwamen er nieuwe grondwetten. Die waren minder progressief; een expliciet artikel over gelijke rechten van alle burgers stond er bijvoorbeeld niet meer in. Burgers waren ook niet gelijkwaardig. Toen Aletta Jacobs in 1883 op de kieslijst voor de Tweede Kamer wilde, werd haar verzoek afgewezen. Uit de ‘geest van de wet’ zou blijken dat de kieslijst niet voor vrouwen was bestemd; ‘ware het anders, dan zou dat nadrukkelijk zijn vermeld,’ aldus de Hoge Raad.

Een kleine veertig lobbyjaren later boekte Aletta wel succes. Bij grondwetsherzieningen in 1917 en 1922 kregen vrouwen respectievelijk actief en passief kiesrecht. Maar pas in 1983 – 185 jaar na de Staatsregeling – werd het gelijkheidsbeginsel opnieuw specifiek in de constitutie opgenomen (als artikel 1, dat dan weer wel): ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’

Zal het artikel nog lang bestaan? Pim Fortuyn vond het al te veel indruisen tegen het recht op de vrijheid van meningsuiting. En onlangs is op www.zijmaakthetverschil.nu een handtekeningenactie gestart tegen ‘het ‘supergrondrecht’ van het anti-discriminatiebeginsel’. De initiatiefnemers zijn verontwaardigd dat de Hoge Raad de SGP heeft verboden om vrouwen te weren van haar kandidatenlijst. Ze worden gesteund door verschillende niet-gereformeerde publicisten die de vrijheid van meningsuiting en van godsdienst boven art. 1 plaatsen. In enkele dagen zijn al meer dan 41.000 handtekeningen verzameld. Tussen revolutionaire idealen is het moeilijk kiezen.