In verzet tegen kinderen op de bon

Door de eenkindpolitiek zijn kinderen schaars goed geworden in China. Niet iedereen legt zich daarbij neer. Achter de rigiditeit gaat onzekerheid schuil.

Jurist prof. Yang Zhizhu (44) overhandigt zijn naamkaartje met extra nadruk. „Levensmiddelen en kleren worden allang niet meer gerantsoeneerd, maar kinderen staan nog steeds op de bon”, staat er boven zijn naam, titel en (blog)adressen.

Het kantooradres klopt sinds kort niet meer, want Yang heeft vijf maanden na de illegale geboorte van zijn tweede dochtertje, Ruonan, zijn baan aan Chinese Jeugd Universiteit voor politieke wetenschappen in Peking verloren. „Demonstreren tegen de een-kindpolitiek is verboden, slogans ophangen ook, maar nergens staat dat je je naamkaartje niet mag gebruiken voor actie tegen een door en door slechte en wrede wet”, zegt Yang fel.

Het ontslag van Yang Zhizhu heeft in de Chinese media voor opmerkelijk veel ophef gezorgd. Dat heeft met zijn positie als prominent criticus van de eenkindpolitiek binnen de Chinese Communistische Partij te maken. Hij is geen buitenstaander maar een partijman. Hij roerde zich op het Nationale Volkscongres en zijn blogs met negenhonderd artikelen over de „humanitaire en economische” noodzaak de eenkindpolitiek af te schaffen zijn door honderdduizenden gelezen.

De commotie op het internet en de discussies in de staatsmedia houden verband met de grote gevoeligheid voor alles wat met kinderen te maken heeft in China. Een gevoeligheid die ook blijkt uit de schok die de huidige golf van gewelddadige aanvallen op scholen teweeg brengt.

De zaak-Yang Zhizhu illustreert bovendien eens te meer de groeiende onvrede over het 31 jaar oude beleid tegen overbevolking. Volgens een opiniepeiling in het Dagblad voor de Jeugd wenst 78 procent van 6.000 ondervraagden hervorming van het beleid.

Officieel China toont zich aan de ene kant onverzettelijk en prijst de voordelen van het beleid (400 miljoen consumerende medeburgers minder) maar is achter de schermen gevoelig voor de economische en demografische argumenten.

Een hoge functionaris van de Nationale Bevolkings- en Familieplanningcommissie zei onlangs dat bestudeerd wordt op welke wijze de eenkindpolitiek gewijzigd kan worden. Chinese economen en demografen in overheidsdienst waarschuwen steeds luider dat bij ongewijzigd beleid het reservoir aan jonge werkers krimpt, terwijl het aantal bejaarden explosief zal stijgen. De Chinese bevolking zal tot 2025 blijven groeien, terwijl er tegelijkertijd een verkeerde leeftijdsopbouw ontstaat, is de redenering.

De geruchtmakende ontslagzaak heeft de student die 21 jaar geleden wekenlang demonstreerde op het Tiananmenplein in Yang Zhizhu wakker geroepen. Hij praat luid en opgewonden. In het kamertje naast de keuken met tv op de eettafel wordt de baby daardoor gewekt. De ayi (tantetje of huishoudster) ontfermt zich over Ruonan die officieel niet bestaat, want zij komt als illegale boreling niet in aanmerking voor een hukou (geboorteregistratie) in Peking.

„Over tien jaar zal het aantal jongeren tussen de 20 en 25 zijn gedaald met 50 procent, terwijl het aantal bejaarden zal verdubbelen. Gemiddeld gingen mensen in de tijd van Mao Zedong dood op hun 35ste, nu is de gemiddelde leeftijd 73. Er zijn twee grote krachten in werking. We zitten op een tikkende tijdbom. We rijden van een berg af en geven tegelijk gas”, zegt Yang.

De regels voor geboortebeperking worden niet overal in China even strikt gehandhaafd. In Shanghai, Guangzhou, Shenzhen en andere plaatsen waar grote vraag is naar jonge werkers zijn de regels versoepeld. In 2009 werd de lijst van uitzonderingen uitgebreid met de bepaling dat ouders die zelf enig kind zijn twee kinderen mogen krijgen. De nieuwste uitzonderingsregel, waarover wordt nagedacht luidt dat ook paren, waarvan alleen de man of vrouw enig kind is, ongestraft twee kinderen kunnen voortbrengen. Als deze bepaling wordt ingevoerd daalt het aantal Chinezen op wie de wet van toepassing is onder de 35 procent, denkt Yang.

Dat neemt niet weg dat hij zijn baan heeft verloren. Tegenover regio’s waar het beleid versoepeld wordt, staan steden, provincies en staatsinstellingen waar de wet stipt wordt uitgevoerd. In de Zuid-Chinese stad Punin is onlangs begonnen met de sterilisatie van 20.000 vrouwen.

Yang moet ook een boete betalen van 30.000 euro, dat is het wettelijk vastgelegde tienvoudige van het gemiddelde salaris in Peking. Hij en zijn vrouw moeten ook het „Erecertificaat voor de ouders van een kind’’ inleveren. „Betalen doe ik nooit. Dat staat gelijk met het laten verzegelen van mijn mond’’, zegt hij boos, want de boete doet net als het verlies van zijn pensioen het meeste pijn.

„Mijn baan verliezen is overkomelijk. Ik ga privélessen geven, ik ga mijn blog, dat nu geblokkeerd is, uitbreiden en ik heb nu de tijd om lezingen te geven. Anders ga ik vakken vullen of de bouwsteigers op”, zegt Yang. Het huurappartement op de campus mogen zij voorlopig houden.

Echtgenote Chen Hong (39), een wiskundige, vertrekt om een klas met kinderen van hoge partijfunctionarissen Engelse bijles te geven. Het was haar open brief in de media en op internet waarin zij uitlegde waarom zij geen abortus wilde plegen die duizenden reacties van vrouwen uitlokte.

„Ik heb heel lang geaarzeld of ik het weg zou laten halen. Maar kinderen horen niet alleen op te groeien, ze moeten broertjes of zusjes krijgen, anders zijn zij alleen als wij er niet meer zijn”, schreef zij in de Nanfang Zhoumo en de Beijing Times. En op verontschuldigende toon voegt zij eraan toe : „Wij zijn geen agitatoren, we zijn gewone, rationele Chinese burgers. Wij willen niemand tot last zijn, maar we willen onze waardigheid niet verliezen.”