Gedwongen tot moeizame coalitie

Nieuwsanalyse

De Britten hebben een nieuwe regering, die vooral een andere politieke koers zal varen. Met potentiële conflicten in een coalitie.

Niet alleen is de nieuwe premier een Tory, de Britten ondervinden, voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog, met een nieuwe regeringsvorm: de coalitie.

Negentig minuten na het vertrek van Gordon Brown stond de Conservatieve leider David Cameron gisteravond tegen negen uur voor de deur van Downing Street 10, als de nieuwe premier van zijn land. Cameron staat aan het hoofd van een coalitie met de Liberal Democrats van Nick Clegg, die vicepremier wordt in de regering.

Cameron verheelde niet dat Groot-Brittannië voor „diepe en dringende problemen” staat, zoals de bestrijding van een begrotingstekort van astronomische omvang. Zulke problemen vereisen een krachtige regering, die pijnlijke keuzes durft te maken. Daarom had hij de optie van een minderheidsregering verworpen.

Cameron (43), de jongste premier sinds 1812, krijgt ook de opdracht om de Britten te laten wennen aan een coalitieregering. Na de Lagerhuisverkiezingen van afgelopen donderdag, waarbij niet één partij de absolute meerderheid verwierf, restte de politici weinig anders dan het smeden van een coalitie.

Dat vergt een andere soort politiek dan de traditionele, keiharde confrontatie tussen de Conservatieven en Labour, met een bescheiden bijrolletje voor de Lib Dems en anderen. Nu zal ook Clegg namens de regering vragen van de oppositie moeten beantwoorden. Cameron zei dat Clegg en hij hadden afgesproken dat ze „partijverschillen terzijde willen schuiven en werken voor het nationale belang”. Hoewel beiden volgens de media persoonlijk goed met elkaar overweg kunnen, zullen ze hun handen vol hebben om de gelederen gesloten te houden.

Het is niet moeilijk te voorspellen dat er zich, zeker binnenskamers, felle conflicten zullen afspelen, bijvoorbeeld over Europa. De vroegere Tory-leider en erkend euroscepticus William Hague wordt minister van Buitenlandse Zaken. Hij heeft in het regeerakkoord zijn piketpaaltjes al geslagen. Zo treedt Groot-Brittannië niet toe tot de eurozone.

Vervolg Coalitie: pagina 5

Kans op afscheid van ‘harde’ Tories

Nieuwe Europese verdragen, die de overheveling van Britse soevereiniteit naar Brussel vergen, kunnen slechts worden goedgekeurd nadat de bevolking zich daarover in een referendum heeft kunnen uitspreken.

Maar het lijkt ondenkbaar dat sterk pro-Europese leden van de regering zoals Clegg en de nieuwe minister van Milieuzaken Chris Huhne, beiden oud-leden van het Europees parlement, een extreem eurosceptische koers zouden accepteren.

Veel Conservatieven, vooral op de rechtervleugel van de partij, hebben moeite met de nieuwe situatie. Ze kunnen moeilijk verkroppen dat hun partij geen absolute meerderheid heeft gewonnen, al is ze dan wel de grootste afzonderlijke partij geworden.

Niet alle Tories zijn daar rouwig om. Daniel Finkelstein, een invloedrijke commentator van The Times, betoogt vanmorgen dat de coalitie met de Lib Dems juist een fraaie kans biedt voor de Tories om definitief te bewijzen dat ze niet langer ‘the nasty party’ zijn, de akelige, zelfzuchtige partij zonder consideratie voor de minder bedeelden in de samenleving.

Het is zeker niet onmogelijk dat Cameron die kans benut. Net als veel Conservatieven is hij van nature weinig ideologisch aangelegd, veeleer pragmatisch. Nadrukkelijk verklaarde hij gisteravond dat zijn regering zich ook zal inzetten voor de kwetsbaren in de maatschappij. Zoals hij in een verzoeningsgezind gebaar Labour prees voor de manier waarop het onder haar bewind de laatste dertien jaar de samenleving opener en toleranter heeft gemaakt.

Die woorden waren ook bedoeld ter geruststelling van veel Liberal Democrats, die er moeite mee hebben dat hun partij met de Tories in zee gaat en niet met Labour. Veel aanhangers maakten duidelijk dat ze zich verraden voelen door Clegg. De nieuwe Lagerhuisfractie van de partij ging echter gisteravond laat akkoord met het onderhandelingsresultaat van Clegg en zijn team. Ze was niet van plan zich de kans te laten ontnemen voor het eerst in bijna een eeuw aan de regering deel te nemen. Met bovendien de mogelijkheid het kiesstelsel aan te passen, als de bevolking daar bij een referendum onder dit kabinet mee zou instemmen. Een lang gekoesterde wens van de Lib Dems.

De Britten beseffen dat coalities in de toekomst eerder regel dan uitzondering kunnen zijn, zeker als er een wijziging in het kiesstelsel zou worden doorgevoerd. Dat gegeven stelt ook andere eisen aan de oppositie. Interessant zal zijn hoe de nieuwe Labourleider, wie dat ook wordt, daarmee omgaat.

De vertrekkende premier Brown maakt dit niet meer van nabij mee. Nadat een laatste wanhopige poging om een coalitie te vormen met de Lib Dems op niets was uitgelopen, hield hij een korte afscheidstoespraak in Downing Street. Hij legt zijn partijleiderschap per direct neer. Weemoedig constateerde hij verder hoe graag hij het werk als premier had gedaan, omdat je er de loop der dingen mee gestalte kunt helpen geven. Daarna was het ‘Thank you and goodbye’.

Onmiddellijk daarna nam zijn opvolger zijn intrek in de ambtswoning. Aan die traditie valt ook in het tijdperk van de ‘nieuwe politiek’ niet te tornen.

Interview correspondent Floris van Straaten op nrc.tv