De Vries' rol hangt af van eigen bezinning

Voor de militaire vakbond AFMP heeft Jack de Vries afgedaan. Maar gemeenschapspartij CDA geeft hem tijd om na te denken.

Op de ruime kamer van de CDA-fractievoorlichters hangt een reproductie van de fresco’s die de kunstenaar Ambrogio Lorenzetti omstreeks 1340 op de muren aanbracht van het Palazzo Pubblico, het regeringsgebouw van de toenmalige stadstaat en het huidige Toscaanse stadje Siena. In een van de meest complete politieke beeldverhalen van de Europese geschiedenis verbeeldde Lorenzetti de deugden die een goede regering inspireren en de waarden van goed bestuur, zoals wijsheid, matigheid en ja, ook liefde en trouw, verbeeld door aantrekkelijke vrouwsfiguren.

CDA’ers hingen de reproductie op omdat ze zo mooi de kern van de politieke opvatting van de partij en haar leider weergeeft. Het beeldverhaal van Lorenzetti doet namelijk wat Jan Peter Balkenende wil: het omdraaien van de moderne notie dat ieder volk de regering krijgt dat het verdient. Nee, iedere regering krijgt het volk dat ze verdient. Of, zoals de Romeinse redenaar Cicero zei: „De senaat zal vrij zijn van oneerbaarheid en zal een model zijn voor de rest van de burgers.”

Dit maakt de onthulling van maandagavond extra pijnlijk dat Jack de Vries, staatssecretaris van Defensie en prominent CDA’er, een relatie is begonnen met zijn adjudante. Hij is door zijn vrouw het huis uitgezet, waar zij achterblijft met twee zoontjes. De Vries woont tijdelijk in een kazerne.

Inmiddels wordt de liefdesaffaire breed uitgemeten op internet en in kranten. Zo verscheen in De Telegraaf het verhaal dat de vriend van de adjudante een 32-jarige jachtvlieger is die recentelijk heeft gediend in Uruzgan. Die relatie zou al zijn beëindigd voor De Vries de innige omgang met zijn ondergeschikte begon, meldden Haagse bronnen. Het maakt het allemaal nauwelijks minder gevoelig.

Een privézaak, vindt CDA-leider en premier Balkenende. Maar is dat niet in strijd met wat hij talloze keren eerder heeft gezegd? „Fatsoen moet je doen”, was lang het belangrijkste credo van de premier. In lijn met de muurschildering van Lorenzetti meent Balkenende dat politici niet moeten schuwen persoonlijke morele overwegingen te betrekken in het publieke en politieke debat. De moraal is niet alleen voor thuis.

Gemeenschapsdenker Amitai Etzioni, een van Balkenendes intellectuele inspiratiebronnen, schreef in 2004 in deze krant dat gekozen ambtsdragers als morele rolmodellen dienen. „Als een gescheiden staatshoofd dat vervreemd is van zijn kinderen, de waarden van het gezin ophemelt, is hij niet erg overtuigend.” En: „Alle publieke leiders kunnen maar beter doen wat ze zeggen dat wij moeten doen.” Hij voegde eraan toe dat onze publieke leiders moeten verwachten dat ze hun tekortkomingen erkennen en alles niet nog erger maken door hun misstappen te verdoezelen. Na de onthulling van maandag heeft De Vries dat ook niet gedaan: in een verklaring koos hij voor openheid.

In Balkenendes beginjaren als CDA-leider kwam kritiek op diens veelgebezigde zin ‘fatsoen moet je doen’ met name uit liberale hoek. Toenmalig VVD-leider Jozias van Aartsen zei tijdens een Kamerdebat in 2005: „We hebben genoeg aan de wet.” Daarin staat wat een burger mag doen en wat niet. Maar voor gemeenschapsdenkers is dat nu juist te armzalig. De wet geeft immers slechts grenzen aan, vertelt wat je níét mag doen, terwijl mensen elkaar ook mogen – en moeten – vertellen wat ze wél moeten doen. Deugden, geweten en een besef van zonde geven daarbij richting, niet de wet.

Jack de Vries verdwijnt in de verkiezingscampagne naar de achtergrond. Hij zal geen publieke optredens meer geven, dus bijvoorbeeld niet meer als ‘duider’ aanschuiven in het goed bekeken programma De Wereld Draait Door. En zijn rol als adviseur van de campagne is ook uitgespeeld.

Jack de Vries blijft wel aan als demissionair staatssecretaris. In de Tweede Kamer is geen partij die deze beslissing aan de orde heeft gesteld. Ook daar geldt de opvatting dat het een privézaak is, hoewel De Vries gisteren niet kon verschijnen bij het vragenuur. Binnen het CDA wordt gezegd dat het aan hemzelf is of hij staatssecretaris kan blijven. „Wij wachten de reflectie en bezinning van de staatssecretaris af”, zei premier Balkenende vandaag.

Bij de militaire bonden wordt de beslissing om aan te blijven betwist. Volgens Wim van den Burg van vakbond AFMP draait de kwestie, hoewel die privé is, om geloofwaardigheid. „Juist omdat hij altijd hamert op normen en waarden, heeft hij nu een groot probleem. Hij kan geen volwaardige gesprekspartner meer zijn voor de bonden.”

Commentaar: pagina 7