Daar ging de hechte eenheid...

Hero Brinkman huurde een mediastrateeg in om zijn plan, de PVV democratiseren, goed in de markt te zetten.

Geert Wilders wist niets van Brinkmans doordachte plan.

Bijna vier jaar bleven de rijen gesloten maar bij zo’n strak geleide partij bleek het niet te vermijden: interne toestanden. Tweede Kamerlid Hero Brinkman bepleit openlijk meer partijdemocratie bij de PVV. Hij is voorstander van een partij met leden, een partijbestuur, congressen en discussies over het verkiezingsprogramma en kandidaten. „Wij moeten een échte Partij voor de Vrijheid worden”, verkondigde hij maandagavond bij Pauw en Witteman.

PVV-voorman Geert Wilders reageerde gisteren opmerkelijk coulant. Na een fractievergadering zei hij dat hij niet boos is, maar dat het wel „chiquer” was geweest als Brinkman hem eerder had verteld dat hij hiermee naar buiten ging komen. Brinkman zou hem pas vlak voor de uitzending een sms’je hebben gestuurd. Wilders zei verder geen problemen te hebben met de uitlatingen van zijn partijgenoot. Als er na de verkiezingen een nieuwe PVV-fractie zit, wil hij hierover een interne discussie voeren. Maar de milde reactie leek vooral strategie van Wilders, om de kwestie in de kiem te smoren. Wat kon hij ook anders? Brinkman, nummer elf bij de PVV, had bewust gewacht tot de kandidatenlijst definitief was vastgesteld. Als Wilders hem uit de partij gooit, kan Brinkman toch aanspraak maken op een zetel. Andere fractieleden konden hun ergernis over Brinkmans’ doordachte actie niet verbergen, maar zeiden dat niet openlijk. Dat hadden ze binnen de fractie afgesproken.

Wilders regeert zijn partij al jaren met strakke hand: koste wat kost wil hij krantenkoppen met woorden als ‘muiterij’, ‘coup’ en ‘opstand’ voorkomen. Drie nieuwe kandidaat-Kamerleden aan wie een smetje kleeft, kon hij vorige maand nog zonder al te veel rumoer van zijn lijst afvoeren. Bij Brinkman kan dat dus niet meer.

Nu een prominente fractiegenoot de strakke hand van Wilders negeert, blijkt dat de PVV-leider er niet in is geslaagd om ‘gedoe’ te verhinderen. Dat was gisteren, voorafgaand aan het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer, overduidelijk. In de wandelgangen trok Brinkman eindeloos veel tijd uit om journalisten gewillig te woord te staan. Opvallend, want Brinkman toonde zich de laatste maanden nauwelijks het joviale en praatgrage Kamerlid dat hij eerder was in zijn omgang met de pers. Sinds hij een handgemeen had met de barman in perscentrum Nieuwspoort en van Wilders moest erkennen dat hij een drankprobleem had, was hij wat naar de achtergrond verdwenen.

Nu genoot hij zichtbaar van alle aandacht. Terwijl zijn fractiegenoten ondertussen tandenknarsend in hun Kamerbankjes zaten.

Wat des te meer opviel was de zorgvuldige manier waarop Brinkman zijn boodschap had geregisseerd. Hij had een tv-ploeg van Eén Vandaag getipt: zij filmden hem rondom de uitzending van Pauw & Witteman, waar hij met zijn nieuws naar buiten kwam. Het PVV-Kamerlid had een adviseur in de arm genomen om de mediastrategie te bepalen. „Ik was hier al maanden mee bezig”, vertelt Brinkman.

In campagnetijd is het voor elke partij een schrikbeeld: een prominent lid dat een afwijkend geluid laat horen. En het gaat al niet zo goed met de PVV, de laatste weken. In de peilingen viel de partij terug naar een zetel of achttien, terwijl dat er eerst nog dertig waren. Brinkman raakt de achilleshiel van de Partij voor de Vrijheid. Dat een partij met zo’n naam zelf niet democratisch georganiseerd is, levert voortdurend vragen op.

Medio 2008 zei Wilders in een interview in NRC Handelsblad niet van plan te zijn iets aan de partijstructuur te veranderen. Hij was en bleef het enige lid van de PVV. Op de vraag wie ging bepalen wie de lijsttrekker zou worden, zei hij: „Dat bepaal ik. Als dat ademocratisch klinkt, dan is dat jammer. We hebben geen leden en geen partijstructuur. Dat blijft zo. Ik bepaal ook wie op de lijst komt. [...] Het interesseert me niks wat mensen ervan vinden.” De democratie bij de traditionele politieke partijen noemt hij schijndemocratie.

Wilders probeerde zich het afgelopen jaar als voorvechter van de vrijheid van meningsuiting te afficheren, maar hij laat niet toe dat fractiegenoten iets zeggen over de algemene koers en strategie van de PVV. „Daar gaat Geert over”, zei vicefractievoorzitter Fleur Agema vorig jaar in de krant. Fractieleden voerden alleen het woord over hun eigen terrein.

Hero Brinkman gaat nu verder. Hij kondigt aan de komende weken op internet en in de media actie te voeren om voorkeurstemmen te krijgen. Iedereen die ook wil dat de PVV democratischer wordt, roept hij op op hem te stemmen. „Ik zal zoveel mogelijk op uitnodigingen ingaan om in debat te gaan.” Brinkman zegt een reeks jongeren achter zich te hebben staan. „We zijn heel populair bij de jeugd. Daarom wil ik een jongerenafdeling opzetten. We moeten jongeren aan ons binden, zodat we over vijftig jaar nog steeds op de PVV kunnen stemmen.”

Dat Brinkman door Wilders als laagste van de huidige fractie op de lijst werd gezet werd door velen niet begrepen. Hij trok sinds eind 2006, toen de PVV met acht mannen en een vrouw in de Kamer kwam, na Wilders de meeste aandacht. Vooral met zijn uitgesproken mening over de Antillen en Aruba was hij een graag geziene gast in tv-programma’s.

Zijn relatie met Wilders was echter niet optimaal, zeggen ingewijden. Wilders baalde ervan dat Brinkman tot twee keer toe in opspraak kwam: in september 2009 bij het eerdergenoemde incident in Nieuwspoort en eind maart, toen zijn aannemer aangifte deed van mishandeling. Het leek een verklaring voor zijn lage positie op de kandidatenlijst. Brinkman zei er voor het eerst iets over: Wilders had hem relatief laag geplaatst omdat hij zich niet altijd aan de fractiediscipline had gehouden en vanwege zijn omgang met de media. „Ik heb soms afspraken geschonden”, vertelde hij. Toch heeft het feit dat hij relatief laag op de lijst staat niets met zijn actie te maken, verzekert Brinkman. „Ik ben hartstikke trots op Wilders. Maar ik ben er ook van overtuigd dat veel PVV’ers dit willen en dat dit goed is voor de partij. Hiermee kunnen we stemmen binnenhalen die anders naar de VVD gaan.”

Zo staat de PVV er heel anders voor dan een paar maanden geleden. De PVV was toen even de grootste in opiniepeilingen en Wilders werd gezien als premierskandidaat. Maar nu gaat de campagne vooral over de economie. Job Cohen (PvdA) en Mark Rutte (VVD) zijn de hoofdrolspelers. Na ruim drie jaar van voorspoed begint Geert Wilders zijn onaantastbaarheid te verliezen. Wilders heeft een bijrol, en dan is ook nog eens een partijgenoot aan het muiten geslagen.