Alles draaide om Sarkozy bij europlan

In de aanloop naar een Europees reddingsplan voor zwakke landen stond de Duitse positie centraal. Achter de schermen deden de Fransen wel mee.

Een paar dagen na het Europese akkoord om in principe alle Eurolanden die in betalingsproblemen dreigen te komen redden, kruipt Parijs uit zijn schulp. Europa wordt Franser, juicht het weekblad l’Express. Staatssecretaris Pierre Lellouche van Europese Zaken, die als een van de meest actieve Franse gezanten in Brussel de afgelopen weken steeds de discretie van president Sarkozy onderstreepte, noemt diezelfde Sarkozy nu de spil waar alles om draaide in het Europese krachtenspel.

Sinds een paar dagen komen de ‘visiteurs du soir’, de persoonlijke adviseurs van Sarkozy, weer terug van zijn paleis met stoere anekdotes. De Franse president schijnt binnen het Elysée te vertellen dat hij in Griekenland „als een held” wordt gevierd, de bemiddelaar tussen het lastige Duitsland en de vragende zuidelijke landen.

Een gebruikelijke oefening van politici om het succes naar zich toe te trekken? Ook, vast. Maar de opluchting in Parijs gaat verder. Regeringsmedewerkers hebben de indruk in een nieuwe fase van de Europese integratie terecht te zijn gekomen. Hun grote angst van de afgelopen maanden heette niet Griekenland, maar Duitsland.

Vorige zomer werd Xavier Musca, de economische topmedewerker van Sarkozy die de afgelopen weken achter de schermen werkte aan de ‘Europese oplossing’, gevraagd een schets van 2010 te geven. Er komt economisch herstel, voorspelde hij, maar de crisis is niet voorbij. Er komt nog één heel moeilijke fase, en de samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland zal cruciaal blijken.

Sarkozy, aanvankelijk nogal gericht op Londen, had toen de blik al verlegd naar Berlijn. Maar het ging niet goed. Vooral na de komst van de christen-democratisch-liberale coalitie in Berlijn namen in Parijs de zorgen toe dat Duitsland onder Merkel meer naar binnen gekeerd raakte. De Europese samenwerking kon onder druk komen. Sarkozy deed voorstellen om de banden alvast symbolisch aan te halen – zoals door de benoeming van een Frans-Duitse minister die in beide regeringen zou zitten. Merkel wilde niet.

Parijs vatte de Griekse crisis op als het moment waarop Duitsland zou kiezen: meer of minder Europa. De Franse inzet was: meer Europa. „Zonder Europa kan Frankrijk niet sterk zijn in de wereld. We moeten samenspelen”, zei Sarkozy. Als hij persoonlijk op de achtergrond moest blijven om effectief te zijn in de onderhandelingen met Berlijn, dan moest dat.

Binnenlands kwam enige discretie ook niet slecht uit. Griekenland helpen omdat Franse banken daar grote belangen hebben, dat is een verhaal dat er niet in gaat in de Franse publieke opinie. Sarkozy mag dan pleiten voor het „moraliseren van het kapitalisme”, zijn optreden als „vriend van de banken” in de crisis in 2008 luidde de neergang in van zijn populariteit, intussen historisch laag.

Bovendien was er het gevaar van oplaaiend euroscepticisme. Hier en daar pleitten economen voor uittreding uit de euro, omdat het Franse concurrentievermogen zou lijden onder de sterke ‘Duitse’ euro. „Frankrijk heeft dezelfde structurele problemen als Griekenland”, meent econoom Nicolas Baverez, die de Franse staatsschuld (83 procent van het bbp) en het begrotingstekort (8 procent) komende jaren snel ziet oplopen.

Sarkozy’s discretie werkte wonderwel: kritiek bleef geïsoleerd, over de Griekse steun was in Frankrijk geen levendig debat. De socialistische oppositie stemde geruisloos voor, in een overigens vrijwel leeg parlement. Dat IMF-directeur Dominique Strauss-Kahn geldt als hun beste kans bij de volgende presidentsverkiezingen, in 2012, speelde mee.

Sarkozy, Strauss-Kahn en directeur van de Europese bank Jean-Claude Trichet vloeiden in Frankrijk ondanks hun verschillende posities samen tot een Frans troika die Europa redt. ‘Europese solidariteit’ werd een breed gedeeld Frans adagium. Commentator Bernard Guetta spreekt van een Europees moment, maar vraagt zich af hoe lang dat aanhoudt. Minister van Financiën Christine Lagarde denkt van wel. Ze legt nu uit dat het Europese hulpfonds niet alleen een „onsje federaal Europa erbij” is. De Griekse crisis is uitgelopen op een politiek beslissend moment voor Europa. „We hebben echt nagedacht over onze wil om samen verder te gaan, politiek en economisch.”

Dat leidde binnen enkele ‘Europese weken’ tot een omslag in het Franse politieke klimaat. De regering lijkt na het akkoord met Berlijn bijvoorbeeld ernst te willen maken met het op orde brengen van de Franse overheidsfinanciën. Sarkozy is nu zelfs bereid te tornen aan electoraal gevoelige beloftes als het in stand houden van belastingvoordelen voor hogere inkomens en het ondersteunen van industrie en consumptie door overheidsinvesteringen. De oppositie kan niet frontaal tegen zijn: hier vroeg zij al maanden om.