Wrong Time Erection Watcher

Hillie Molenaar vertelt over haar ervaringen als internationaal Verkiezingswaarnemer.

Hillie (r) bij stembureau in Ethiopië

‘In veel landen is de verkiezing in de droge tijd, dan zijn de wegen begaanbaar. In Afrika, in Zambia, ben ik een keer met een collega short time election observer (STO) in de moerassen vol muskieten van de Noordwestprovincie vast komen te zitten, toen we op verkenningstocht waren. In dat gebied liggen allemaal piepkleine dorpjes, en we wilden weten of het verkiezingsmateriaal er met helikopters gedropt was. Niet dus. We reden ons vast in het moeras. We moesten door de raampjes uit de zinkende auto klimmen. Een tractor van een politieke partij die campagne voerde, bracht ons uiteindelijk naar het dichtstbijzijnde stadje. Een STO is zo’n tien dagen in opdracht van de EU of VN voor een waarnemingsmissie bij verkiezingen. Met zijn tweeën observeren ze het daadwerkelijke stemmen, in een regio die hun is aangewezen: soms gebieden zo groot als half Nederland. Je moet met je collega-STO al vroeg op op de verkiezingsdag. Je moet voordat de stemming begint op een stembureau kijken; en je mag niet van te voren aankondigen welk bureau dat is. Je moet kijken of alles in orde is, of er niet geknoeid is met de stemformulieren en of ze vooraf geteld worden, of de stembussen en hokjes deugen. Dan, tijdens het stemmen, moet je kijken of de mensen de juiste papieren hebben en of ze als kiezer op de lijsten staan. En of er geen intimidatie is, zoals in Ethiopië, waar kiezers die er van verdacht werden op de oppositie te stemmen, opgepakt werden.

Niemand mag ook in het stembureau beïnvloed worden – dus niet samen in stemhokjes, zoals in Nederland onlangs gebeurde. Volgens de waarnemersregels moeten kiezers die al in de rij staan als het stembureau nog open is, nog aan de beurt komen, ook na de officiële sluitingstijd van het bureau – anders dan in Groot-Brittannië, waar ze kiezers wegstuurden. Na de stemming moet je als STO controleren of de telling correct verloopt. Lastig als, zoals in Ethiopië, het licht tijdens de telling uitvalt, zoals de bewoners overigens al voorspeld hadden. En controleren of de uitkomst correct wordt doorgegeven aan de hoofdstad. Ik heb in Ethiopië meemaakt dat er pakken biljetten met stemmen voor de oppositie werden gestolen. Maar je mag niet ingrijpen, je observeert alleen maar. En rapporteert aan de leiding.

Ik ben ook Long Time Election Observer (LTO) geweest. In sommige Afrikaanse landen, waar ze de l als r uitspreken, worden die wel gekscherend Wrong Time Erection Watcher genoemd. Een LTO gaat zes tot acht weken naar het land waar geobserveerd wordt en legt met een collega contacten met de lokale politici, autoriteiten, pers en bevolking en verkent de streek. In Ethiopië duurde het weken voor we een kaart van de streek hadden.”

Wordt morgen vervolgd

Interview Paul Steenhuis