Van Josef Stalin tot Mr. Bean

Van krachtdadige minister van Financiën werd Brown een stuntelige premier.

Met zijn vertrek wil hij de weg effenen voor een coalitie tussen Labour en de LibDems.

De Britse premier Gordon Brown heeft gisteravond zijn aftreden aangekondigd. Zijn besluit kwam niet als een verrassing nadat zijn Labour-partij bij de verkiezingen van vorige week haar meerderheid in het Lagerhuis had verloren.

De 59-jarige Schot, die de Britten slechts bij uitzondering wist te imponeren als premier, koos niettemin een speciaal moment voor zijn vertrek. Terwijl de onderhandelingen tussen de Conservatieven en de Liberaal Democraten over de vorming van een regering in een kritiek stadium verkeren, besloot Brown deze te bemoeilijken door zijn aftreden als partijleider en premier bekend te maken.

Daarmee hoopt hij alsnog de weg te effenen voor een progressieve coalitie tussen Labour en de Liberaal Democraten, ook al hebben die twee partijen samen net geen meerderheid in het nieuwe Lagerhuis. De Liberaal Democratische leider Nick Clegg had al duidelijk gemaakt dat hij niet voelde voor samenwerking met Labour, zolang Brown daar nog de dienst uitmaakte. Cleggs eigen Lagerhuisfractie drong er echter gistermiddag bij hem op aan ook onderhandelingen met Labour te openen ondanks het feit dat Clegg al sinds vrijdag met de Conservatieven onderhandelt.

Het was een typerende zet voor Brown, die er altijd bedreven in is geweest zijn politieke tegenstanders het leven zuur te maken. Ondanks zijn lange politieke ervaring, zijn scherpzinnigheid en zijn grote gedrevenheid is zijn premierschap echter geen succes geworden.

Terwijl Brown achter de schermen al jaren stond te trappelen om het roer over te nemen van zijn voorganger Tony Blair, bleek hij na zijn aantreden in juni 2007 nauwelijks ideeën te hebben wat hij in zijn nieuwe functie moest aanvangen. Deels door pech, deels door eigen ongelukkige beslissingen verspeelde hij al in een vroeg stadium het respect van de bevolking. Vooral het feit dat hij in 2007 terugschrikte voor vervroegde Lagerhuisverkiezingen, nadat hij daar zelf eerst nadrukkelijk op had gezinspeeld, keerde zich tegen hem.

Stond hij bekend als een zeer krachtdadige minister van Financiën onder Blair (1997-2007), spoedig was van die reputatie weinig over. Niemand bracht dat scherper onder woorden dan de Liberaal Democraat Vince Cable die smalend over Brown constateerde dat de wereld „de opmerkelijke transformatie van Stalin tot Mr. Bean” had gezien.

Een jaar na zijn aantreden, toen Labour verscheidene tussentijdse verkiezingen had verloren, leek Labour zelfs van hem af te willen. Hij werd gered door de grote financiële crisis van dat najaar. Daarin onderscheidde Brown, die goed thuis was dat terrein, zich met een daadkrachtig optreden, waarmee hij ook internationaal bewondering oogstte. Hij hielp enkele banken, die op de rand van de afgrond balanceerden, overeind houden met kolossale geldinjecties van de staat. Anderen volgden zijn voorbeeld en het financiële stelsel overleefde ternauwernood.

Zijn hoogtepunt was vermoedelijk de topconferentie van de zogenoemde G20, de belangrijkste economieën in de wereld, onder zijn voorzitterschap in Londen in april 2009. Daarbij werden maatregelen afgesproken om de wereldeconomie gezamenlijk nieuwe impulsen te geven.

Weldra volgden echter nieuwe schandalen en affaires, waaronder het declaratieschandaal in het Lagerhuis. Zo verloor Brown het opgebouwde krediet weer in hoog tempo. Ook verweten velen hem achteraf dat hij als minister van Financiën het begrotingstekort onverantwoordelijk hoog had laten oplopen in de jaren dat de economie bloeide. Daardoor raakten de overheidsfinanciën tijdens de recessie veel sterker uit balans dan anders het geval zou zijn geweest.

Voor Brown zelf is het tragisch dat zijn premierschap al na betrekkelijk korte tijd eindigt. Tot zijn frustratie blijkt ook op hem de vaak geciteerde uitspraak van de vroegere Conservatieve politicus Enoch Powell van toepassing, dat alle politieke carrières in een mislukking eindigen.

Filmpje met de hoogtepunten van Brown: nrcnext.nl/links