'Redding Grieken is veredeld eigenbelang'

Het steunpakket voor de euro heeft alleen zin als landen met een te hoge staatsschuld hard ingrijpen in hun overheidsfinanciën, betoogt centralebankier Nout Wellink.

Een pakket van ongekende omvang en zonder precedent – zo noemt president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank het steunpakket van 750 miljard euro Europa voor de zuidelijke lidstaten. En toch is het wat hem betreft niet genoeg.

„Aanleiding voor het probleem met Griekenland en de andere Zuid-Europese landen is hun begroting. Daar moet wat aan gedaan worden, het vangnet dat nu gecreëerd is, is van tijdelijke aard. Als de landen hun begrotingen niet snel op orde brengen, zal dit onvoldoende zijn”, zegt Wellink.

Geldt dat ook voor andere lidstaten?

„Ja, het geldt voor alle eurolanden. We zitten in Nederland nu met een demissionair kabinet, maar ik hoor van verschillende kanten dat er gedacht wordt aan het terugbrengen van het tekort in acht jaar. Ik vind dat een nieuw kabinet daar veel sneller mee zou moeten zijn. Het risico op onverwachte externe ontwikkelingen is te groot om er zo lang mee te wachten. En we hebben nu gezien wat de invloed van die ontwikkelingen kan zijn.”

Het Europese Stabilteits- en Groeipact moet dus strenger. Hoe?

„Het moet bindender en er moeten beter gecontroleerd worden op naleving ervan. Op budgettair gebied hebben landen als Spanje en Portugal prachtige plannen klaarliggen waarin staat dat ze in 2013 hun tekorten weer onder de grens van 3 procent hebben, maar op dit moment zie je de tekorten met procentpunten tegelijk uit de pas lopen. Daar moet nu al strenger naar gekeken worden. En er moet als er eenmaal excessieve tekorten zijn sneller naar het boete-instrument gekeken worden. Ontzeg landen die de fout in gaan toegang tot de Europese structuurfondsen. Dat kan nu al, maar de opvatting is steeds geweest: zoiets doe je niet. Ik zeg nu dat je dat wel moet doen.”

Ook op economisch gebied lopen landen als Griekenland uit de pas.

„Zeker, de concurrentiepositie daar is jaar op jaar verder verslechterd. Vroeger kon een land devalueren, maar nu ze in de eurozone zitten is dat onmogelijk geworden. Ze hebben zich gewoon niet aan de regels van Europa gehouden. Daar heeft de Europese Centrale Bank al vaak voor gewaarschuwd, maar het besef is niet doorgedrongen bij de lidstaten. Er is te lang gedacht dat het wel mee zou vallen, pas dit weekend drong de kolossale omvang van het probleem door. Dit is een subprime-crisis op landenniveau die een crisis in de hele wereld dreigde te veroorzaken.”

De mogelijkheid tot boetes bestaat nu al. Waarom hebben de eurolanden dan niet al veel eerder ingegrepen?

„Er is lange tijd non-interventiegedrag in de eurozone geweest. In 2003, 2004 en 2005 is het Stabiliteitspact uitgehold toen Duitsland en Frankrijk in de problemen dreigden te komen. Dat is ook de reden dat Duitsland en Nederland hebben aangedrongen op een rol voor het IMF. Die staat wat meer op afstand, en kan dus harder ingrijpen.”

Had het IMF niet moeten kiezen voor het afwaarderen van de Griekse staatsobligaties?

„Nee, dat zou een enorme blunder geweest zijn, hoe zwaar deze oplossing ook is voor de Grieken. Bij een herstructurering van staatsobligaties was het risico op besmetting nog veel verder toegenomen, omdat je verwachtingen wekt dat je dat ook bij andere landen gaat doen. Daarbij zijn er in het Griekse geval nauwelijks regels wat er gebeurt bij een herstructurering, dat was een chaotisch proces geworden.”

Is dit pakket dan wel voldoende om Griekenland definitief in de euro te houden?

„Ja, dit is de enige denkbare aanpak, omdat bij een vertrek van Griekenland uit de euro het hele project in levensgevaar was gekomen. Dan waren wij de geschiedenisboekjes in gegaan als degenen die het Europese integratieproces in elkaar hebben laten klappen. De redding is veredeld eigenbelang. Daarbij, als Griekenland uit de euro zou stappen, vergroot dat het probleem voor de Grieken, omdat de schuld wel in euro’s blijft bestaan. Maar het moet samengaan met strenge naleving van de Europese begrotingsregels.”

Ook de ECB komt met noodmaatregelen om Zuid-Europa te redden, onder meer door staatsobligaties op te kopen die al in omloop zijn. Was dat een stevige discussie in de ECB?

„Nee, omdat het niet ons doel is om de overheden die die staatsobligaties uitgeven te steunen. De reden dat we op de secundaire markt obligaties opkopen [via banken, red.] is om de geldmarkt weer te laten functioneren. We zijn inmiddels begonnen met kopen, en dat is substantieel.”

Schinkels forum: pagina 14

Breakingviews: pagina 16