Nederland nam vele gifgasproeven

Nederland heeft in de jaren vijftig meer veldproeven gedaan met gifgas dan ooit is bekendgemaakt. Niet alleen werd in 1951 bij Harskamp en in 1952 op de Vliehors zenuwgas verspreid, ook vliegbasis Deelen is in 1955 en 1956 gebruikt voor proeven met zenuwgas. Verder werden proeven gedaan op een terrein in de Ardennen bij Elsenborn dat België beschikbaar stelde.

Dat blijkt uit een studie van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie die gisteren aan minister Van Middelkoop is aangeboden. Twee jaar geleden onthulde HP/De Tijd dat Nederland van 1952 tot 1958 had deelgenomen aan experimenten met zenuwgas in de Algerijnse Sahara. Daar werd samengewerkt met de Fransen en de Belgen. Het was de aanleiding voor het historisch instituut om alle inspanningen van de krijgsmacht op dit gebied in kaart te brengen. Van Middelkoop stemde in met opheffing van de strikte geheimhouding die altijd bestond.

De studie De geest in de fles van Herman Roozenbeek en Jeoffrey van Woensel beschrijft de periode 1915-1997. In 1915 zette het Duitse leger voor het eerst gifgas in, in 1997 werd het verdrag van kracht dat de productie van chemische wapens verbiedt. Bijna elk land heeft het getekend.

Voor de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland de strijdgassen zwaveldioxide en mosterdgas geproduceerd, dat laatste in het grootste geheim in een proeffabriek bij Zaandam die later naar Indië is verscheept. Al in 1945 vernam Nederland van het bestaan van de extreem dodelijke zenuwgassen tabun, sarin en soman die Duitsland had ontwikkeld. Nederland heeft, na een korte aarzeling, niet werkelijk overwogen die gassen in productie te nemen, maar concentreerde zich bijna direct op de bescherming ertegen. Voor de Fransen was samenwerking met Nederland aantrekkelijk omdat Nederland goede detectiemiddelen ontwikkelde. Zo raakten Nederlandse technici en militairen in de Sahara verzeild. Zij namen zelf hun zenuwgas en proefdieren mee.

De sfeer werd wat ongemakkelijk toen bleek dat de Fransen het onderzoek gebruikten voor vervolmaking van wapens. Toch is de samenwerking doorgegaan.