Naar een zachte Griekse uitvaart

De steunoperatie voor Griekenland van de EU kan even goed een zeer elegante manier zijn om het land pijnloos van de euro los te maken.

Is shock and awe wel zo’n gelukkige term voor het reddingspakket dat de EU-landen afgelopen weekeinde samen met het Internationale Monetaire Fonds optuigden om een mogelijk nieuwe systeemcrisis van het financiële stelsel te voorkomen?

Een positieve schok was het wel dat de bewindslieden in Brussel alsnog tot zo’n daad in staat waren. En ontzag was er gisteren ook op de financiële markten, waar de waarde van alles wat onder druk gekomen was, flink herstelde. 750 miljard euro is een bedrag dat bijna te groot is om je er iets bij voor te stellen. Het is de echo van de 650 miljard dollar die voormalig Amerikaans minister van Financiën Hank Paulson er in de herfst van 2008 tegenaan gooide om de markten te kalmeren in het aangezicht van de kredietcrisis.

Paulson hanteerde destijds de term bazooka. Die is misschien wat gelukkiger dan shock and awe, dat afkomstig is van de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld, die er de inval in Irak in 2003 mee typeerde.

Want wat bleek later? Door de snelheid waarmee Bagdad werd bereikt, en de beperkte troepen waarmee dat gebeurde, werd het veroverde gebied verwaarloosd, waardoor in dat vacuüm het versplinterde en gewapende verzet kon ontstaan waarmee de VS later heel wat te stellen kreeg.

Loopt het Europese plan van afgelopen weekeinde ook dat gevaar? Dat moet nog blijken. Maar de eerste kritiek klinkt, na de euforie van de maandag na het weekeinde, terecht. Griekenland, en welk land ook de volgende dominosteen had kunnen zijn, is voor jaren voorzien van kapitaal om zijn schuld mee te herfinancieren en nieuwe tekorten mee te bekostigen. Het hoeft voorlopig niet naar de kapitaalmarkt toe. De Europese Centrale Bank legt, door aankopen van obligaties, intussen een bodem in de markt.

Daarmee is het meest acute probleem verholpen: de penibele staat van het bankwezen in de eurozone, dat voor tientallen miljarden aan Griekse obligaties op de balans heeft, en voor nog veel meer aan Portugese en vooral Spaanse stukken.

De wankelende banken maakten niet alleen Europa nerveus. Niet voor niets belde de Amerikaanse president Obama afgelopen weekeinde meermalen met zijn Europese tegenspelers. Het internationale financiële systeem kan niet nóg een crisis aan.

Maar het structurele probleem van Griekenland, en wellicht ook van Portugal en Spanje, blijft: verlies aan concurrentiekracht, een tekort op de betalingsbalans, en een zonder maatschappelijk vrijwel onmogelijke bezuinigingen niet te beteugelen begrotingstekort. Dat lossen ook enorme leningen en garantstellingen niet op.

Maar wat nu als de reddingsoperatie van afgelopen weekeinde daar ook helemaal niet voor bedoeld is? Een ander scenario is, met precies dezelfde ingrediënten, heel wel denkbaar. Redeneer maar mee: de Europese Centrale Bank is gisteren al begonnen de grote systeembanken van Duitsland, Frankrijk en de rest van de eurozone van hun Griekse obligaties te verlossen. Dat is namelijk wat de aankopen door de ECB in de praktijk teweeg brengen.

De banken in de eurozone zelf koppelen zich alvast zo veel mogelijk los van andere Griekse financiële banden.

Daar heeft iedereen even tijd voor nodig, en die wordt verschaft door het enorme reddingspakket dat de markten in de tussentijd sust. En als de tijd daar is, kan Griekenland zonder een systeemcrisis te veroorzaken, worden losgemaakt van de euro. Of dat allemaal zo gebeurt is een tweede, en als het plaatsvindt is het lastig te voorzien wanneer. Maar het kán op deze manier, en het is een goede zekering voor als het oorspronkelijke plan misloopt.

Kijk, dát zou pas een geval van shock and awe zijn. Maar hebben de markten dat niet door? Het is maar de vraag of dat er toe doet. Zeker, de mannen van de dealingrooms die de eurozone uit elkaar spelen zijn niet gek. Maar dat zijn Franse bureaucraten ook niet.

NRC Handelsblad werkt voor deze rubriek samen met de website MeJudice, www.mejudice.nl

Lezers kunnen reageren op de bijdragen van Maarten Schinkel op nrc.nl/schinkel.