Krijgt een vogel een dikke buik van haar eieren?

De 10-jarige Charley Stein uit Vught is druk bezig een vogeltuin aan te leggen. Ze wil graag een aantrekkelijk plekje creëren voor vogels om zich te nestelen en in mei een ei te leggen. „Kun je eigenlijk zien of een vogel zwanger is van een ei?”, vraagt ze zich af.

„Aan de buitenkant kun je niet zien dat een vogel aan de leg is”, zegt Marieke Dijksman van Vogelbescherming Nederland. „Ze worden niet dikker en vliegen niet moeizamer. ”

Maar je kunt het wel meten, zegt Marcel Visser, afdelingshoofd dierenecologie bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO). Een ‘zwangere’ vogel is namelijk wat zwaarder. „Neem een koolmeesvrouwtje, dat weegt normaal ongeveer 18 gram, maar wanneer ze eieren bij zich draagt is dat zo’n 21 gram.”

Toch maakt die drie extra gram haar niet zichtbaar dikker. „Een vogel heeft natuurlijk veren om gewichtstoename te verdoezelen”, zegt Visser. „Maar het heeft vooral te maken met het legproces.” Vogels dragen niet alle eieren tegelijkertijd bij zich. Ze leggen ze verspreid over een aantal dagen, zegt hij.

Het broedproces is per vogel verschillend maar als voorbeeld neemt Visser weer de koolmees want het NIOO is gespecialiseerd in deze vogel. Als een mannetje een eicel bevrucht duurt het vier dagen voordat het ei volledig ontwikkeld is.

Eerst ontstaat een dooier om de vrucht, dan het eiwit en als laatste de kalkschaal. Als die klaar is legt de vogel het ei en dat gebeurt meestal in de ochtend. „Het mannetje zit dan al fluitend te wachten en zodra het ei gelegd is staat hij klaar om een nieuwe eicel te bevruchten.”

Het vrouwtje legt dus maar één ei per dag. In totaal legt ze er ongeveer tien. Visser: „Het koolmeesvrouwtje draagt maximaal vier eieren bij zich in verschillende ontwikkelingsfasen. Als ze er tien legt duurt de legperiode dus veertien dagen.”

Toch komen de eieren allemaal tegelijkertijd uit. „Het vrouwtje gaat pas broeden als alle eieren er zijn”, vertelt Marieke Dijksman. „Ze spreidt de veren op haar buik zodat die haar lichaamswarmte niet isoleren en haar huid direct contact maakt met de eieren. Pas dan gaan de eieren zich verder ontwikkelen.”

Karen Peeters

Nieuwsgierig geworden naar het broedproces? Kijk dan eens op beleefdelente.nl. Daar kun je verschillende vogels volgen via een minicamera in hun nest. De eerste jonge koolmeesjes zijn geboren.