Honden als stand-ins voor de straatkinderen

Tentoonstelling: Alec Soth, ‘Dog Days, Bogotá’. T/m 6 juni bij Fotodok/Flatland Gallery, Lange Nieuwstraat 7, Utrecht. Do t/m zo 12-17u. Inl: www.fotodok.org ****

Hij was niet van plan geweest om er een fotoserie te maken. Maar toen Magnumfotograaf Alec Soth (Minneapolis, 1969) in 2002 noodgedwongen twee maanden in Bogotá verbleef, besloot hij toch met zijn camera op pad te gaan. Soth was samen met zijn echtgenote naar de Colombiaanse hoofdstad gereisd voor de adoptie van hun dochter Carmen. En terwijl de rechters de tijd namen om de adoptiepapieren in orde te maken, had Soth de gelegenheid om door de stad te struinen. Zo ontstond zijn meesterlijke fotoserie Dog Days, Bogotá, die nu door het Utrechtse initiatief Fotodok (zie kader) getoond wordt in de Flatland Gallery.

Het eerste dat Soth in Bogotá opviel waren de straatkinderen. Maar hen fotograferen zou te gemakzuchtig zijn, zo vertelt hij op zijn website. Misschien ook stond het onderwerp te dichtbij. Zo had immers het leven van Carmen kunnen eindigen, als ze niet door hem was geadopteerd. In plaats daarvan besloot de fotograaf zijn camera te richten op de vele straathonden van Bogotá. Soth: „Die honden werden de stand-ins voor de straatkinderen.”

Van haar biologische moeder had Carmen een boek meegekregen vol brieven, foto’s en gedichten. ‘Ik hoop dat de hardheid van de wereld jouw gevoeligheid niet aantast’, stond daarin geschreven. En: ‘Ik hoop dat je leven gevuld zal zijn met mooie dingen’. Met die woorden als uitgangspunt begon Soth met het maken van zijn eigen boek voor Carmen. Hij wilde haar geboortestad voor haar vastleggen, met al haar harde maar vooral ook al haar mooie kanten.

Het resultaat is een aandoenlijke reeks foto’s, steevast vierkant van formaat, die Bogotá nu eens niet beschrijft als een smerige, door drugs en geweld gegijzelde stad. Het is alsof Soth de straten met zijn geadopteerde peuter aan de hand doorkruist heeft, alsof hij de wereld door haar ogen gezien heeft. De rauwe kanten van het stadsleven zijn daardoor, al dan niet bewust, uit zijn foto’s gefilterd. Een meisje met roze geverfde lokken en een Nijntje-sjaal blikt dromerig de camera in. Op het wegdek van een zonovergoten straat is een gezellige Kerstman geschilderd. En zelfs de zwerfhonden hebben op zijn foto’s een hoge aaibaarheidsfactor. Je hoort het de kleine Carmen haast zeggen: „Kijk papa, lief hondje!”

Dat betekent niet dat de serie sentimenteel is. Integendeel. Soth zag ook de glasscherven op de muren rondom de Colombiaanse huizen, en de tralies waarmee de vensters beschermd worden. Hij fotografeerde het kale interieur van een politiebureau, waar een heilige vanaf een prent aan de muur misprijzend lijkt neer te kijken op de revolver die op tafel ligt. Hij maakte composities van aftandse muurtjes, graffiti en prikkeldraad.

Wat opvalt is hoe stil en ingetogen de foto’s zijn. Soth zag geen hectische miljoenenstad vol toeterende auto’s en haastige passanten. Hij trof er verlaten straten, kale interieurs en stille binnenplaatsjes, met hier en daar een eenzaam rondscharrelende kip. Dog Days, Bogotá is geen objectief en felrealistisch document van een stad geworden, maar een persoonlijk en dus gekleurd verhaal. Dit is hoe Bogotá er door de ogen van Alec Soth uitziet. Het is zíjn Bogotá. „Mijn ervaring van die plek was zo sterk beïnvloed door de adoptie”, zei Soth daarover in een interview, „dat ik nooit zou kunnen beweren dat ik een heldere blik op de dingen heb.”

Ook Soths eerdere fotoboeken, waarvan Sleeping by the Mississippi en Niagara de bekendste zijn, kenmerken zich door die hoogstpersoonlijke, poëtische blik op de wereld. Het is een blik die soms dromerig en romantisch is, maar vaak ook vol ironie zit. In Niagara bijvoorbeeld, een serie over de favoriete huwelijksreisbestemming van veel Amerikanen, wist Soth naast pril geluk ook genadeloos de treurige wereld van goedkope motels vast te leggen. En in Dog Days, Bogotá vind je die ironische blik onder meer in de foto van een kitscherig hondenschilderij, dat wordt uitgelicht door een eenvoudig peertje – alsof het een portret van een heilige is.

Afzonderlijk zijn Soths foto’s nooit spectaculair of confronterend. De interieurs, de landschappen, de stillevens en de portretten zijn als hoofdstukken in een roman die zijn verhaal mondjesmaat prijsgeeft. Iedere foto een miniatuurtje. Langzaam word je als kijker dieper in de sfeer meegezogen. En net als bij een goede roman hoop je na de laatste foto dat dit nog niet het einde is. Dat het boek nog niet echt uit is.

Bekijk de complete fotoserie op www.alecsoth.com