En Tanja wordt ook nog steeds gezocht

Nijmeijer was geschokt door de armoede in Colombia en koos een radicale benadering.

Het kan ook anders, zegt een andere Nederlandse vrouw in het land.

Het zijn twee geëngageerde Nederlandse vrouwen, en ze spelen allebei een interessante rol in de strijd tussen de Colombiaanse overheid en de guerrillabeweging van de FARC die al vijftig jaar duurt. Ze zijn beiden zeer begaan met het sociale onrecht in het Zuid-Amerikaanse land waar de verschillen tussen arm en rijk gigantisch groot zijn. Maar de opvattingen over hoe deze problematiek moet worden aangepakt, verschillen nogal.

De meest radicale strijder is Tanja Nijmeijer. Tijdens een zogeheten Karavaan voor de Vrede, georganiseerd door sympathisanten van de FARC, bezoekt ze samen met andere Europeanen tien jaar geleden voor het eerst Colombia. Ze raakt verontwaardigd over de sociale nood en besluit aan de slag te gaan als docente in Colombia. Vanaf 2002 duikt ze onder in de jungle om mee te doen met de gewapende strijd van de FARC.

Aan de andere kant is er de 67-jarige Liduine Zumpolle uit Amsterdam. Zij komt al sinds de jaren zestig in Colombia. Het zijn de oprichtingsjaren van de FARC, die aanvankelijk als marxistische bevrijdingsgroep actief was maar sinds de jaren tachtig vooral in cocaïne handelt. Zumpolle werkt jarenlang als medewerkster van hulporganisatie Pax Christi in Colombia. Maar sinds drie jaar heeft ze haar eigen hulporganisatie, Manos por la Paz (Handen voor de Vrede), die door de Colombiaanse overheid gesteund wordt. Beschermd door Colombiaanse bodyguards en in een kogelvrije wagen trekt ze door het land en zet ze zich in voor de demobilisatie van guerrillastrijders.

De twee vrouwen spelen de hoofdrol in de 1,5 uur durende documentaire Dichter bij Tanja die de IKON volgende week dinsdag uitzendt. In die film gaat maker Leo de Boer op zoek naar Nijmeijer. Zumpolle, die uitstekende contacten onderhoudt met het Colombiaanse leger, is zijn gids. Het afgelopen jaar reisde De Boer vijf keer naar Colombia en maakte er 250 uur opnames. Uiteindelijk reizen ook de moeder van Nijmeijer, Hannie, en oudste zus Marloes mee om te zoeken.

FARC-sympathisanten en ex-leden van de groep schetsen een beeld van Tanja Nijmeijer. Gudrun, een Duitse politieke aanhangster van de FARC in Colombia, zegt: „Tanja is extreem gevoelig voor sociaal onrecht. Ze was geshockeerd door de sociale ongelijkheid in Colombia.” De vrouw uit Twente zou al vrij snel tot het besef zijn gekomen dat het gebruik van wapens in de strijd onontbeerlijk is.

Een voormalige rekruteringsambtenaar voor buitenlandse strijders van de FARC, Felipe, zegt dat Nijmeijer in Colombia een vriendje kreeg bij de jonge communisten. „Die vond ze niet revolutionair of radicaal genoeg. ‘Ik wil bij de echte strijders horen. Ik wil actie, vechten. Ik wil daar zijn waar het gebeurt’, zei ze.” Kort daarna verdween ze naar de jungle.

In de documentaire laat Zumpolle haar diepe afkeer blijken van guerrillero Nijmeijer. „Ze is een zeer onzeker, emotioneel zwabberend meisje. Een veganistisch dierenbeschermertje uit het suffe Groningen.” Zumpolle vermoedt dat de Twentse waarschijnlijk is verleid „door linkse, goed salsa dansende en hasj rokende Colombianen”. Ze is ingepalmd door „een political loverboy”. In het „suffe Groningen was ze slechts een rebel without a cause”. Maar in Colombia werd het leven pas echt spannend. „Ik heb geen spat begrip voor haar. Het is stupide en het is crimineel. Ze is een hele domme meid”, zegt Zumpolle

Zeer tegen de zin van de ouders van Nijmeijer maakte Zumpolle in 2007 al intieme delen van het dagboek van de jonge vrouw openbaar. Zumpolle vond het geen beletsel de privacy van Nijmeijer te schenden omdat ze wilde voorkomen „dat anderen in dezelfde valkuil vallen. Wij hebben geen behoefte aan dit soort mensen in Colombia. Laat ze a.u.b. in Groningen biologische kaas blijven verkopen.”

Hannie Nijmeijer vertelt in de documentaire voor het eerst publiekelijk hoe de escapades van haar dochter haar leven beheersen. Tot nu toe had de familie vrijwel alle contacten met de pers gemeden.

Hannie Nijmeijer begint iedere dag in Denekamp achter de computer met het scannen van de Colombiaanse kranten op nieuws over de FARC. Die berichten vertaalt ze met de google vertaalmachine. „We hebben haar een normale jeugd gegeven”, zegt ze over haar dochter Tanja. „Je wordt er helemaal stapelgek van als je er aan denkt hoe ze daar nu zit in dat bos.”

Op initiatief van filmmaker Leo de Boer („Ik werd uiteindelijk een bemiddelaar tussen vrouwen die elkaar niet kunnen uitstaan”) gaan Hannie Nijmeijer en Zumpolle in het oerwoud op zoek naar Tanja Nijmeijer. Ze spreken met militairen en doen verscheidene radio-oproepen.

Voor de moeder van de rebel is het de tweede keer in Colombia. In 2005 bezocht ze met toestemming van de FARC in het diepste geheim haar dochter in een oerwoudkamp. Begin dit jaar was ze terug op dezelfde plek, die inmiddels in handen is van het Colombiaanse leger. De FARC-eenheid van Tanja Nijmeijer – Estado Mayor de Bloque Oriental – houdt zich dichtbij schuil in de heuvels. Een commandant van het Colombiaanse leger praat Hannie Nijmeijer bij over de strijd tegen de FARC. „We hebben onlangs vier ton voedsel van de FARC afgepakt”, zegt de militair trots. Moeder kan het niet waarderen. „Als Tanja van de honger omkomt is het jullie schuld.”

De Colombiaanse militairen wekken de indruk dat de strijd tegen de FARC vrijwel is gewonnen. Een generaal voorspelt zelfs in januari dit jaar dat Nijmeijer, die op dat moment een medische cursus volgt in een mobiel hospitaal van de FARC, die maand zou kunnen vluchten vanwege afnemende controle. Maar voor zover bekend heeft ze tot op de dag van vandaag nooit geprobeerd te vluchten.

De Nederlandse zoekploeg slaagt er niet in om contact te leggen. Zumpolle zegt nog steeds geen begrip te hebben voor haar vrouwelijke landgenote in Colombia. „Het blijft achterlijk dat ze zich bij de FARC aansloot”, aldus Zumpolle. „We zijn allebei begaan met de sociale onrechtvaardigheid in Colombia. Maar gewapende strijd is voor mij taboe. Geweld betekent alleen maar meer ellende voor de bevolking.”

Het boek Tanja, een Nederlandse bij de FARC ligt eind deze week in de winkel. Het boek is geschreven door Léon Valencia en Liduine Zumpolle en wordt uitgegeven door Sijthoff.

De documentaire Dichter bij Tanja, gemaakt door filmmaker Leo de Boer en geproduceerd door Pieter van Huystee, wordt dinsdag 18 mei uitgezonden door de IKON op Nederland 2 om 20.25 uur.

    • Marcel Haenen