De slechtste plek voor een olievlek

Een generatie vogels kan door de olie uit de Golf van Mexico worden weggevaagd.

En in de moerassen kan de olie decennialang uit de bodem blijven sijpelen.

Het aantal dood aangespoelde zeeschildpadden aan de kusten van de Golf van Mexico is opgelopen tot 38. Of de olievlek hen fataal is geworden, moet autopsie duidelijk maken. Ook met olie besmeurde vogels spoelen aan.

De vraag rijst hoe ernstig de gevolgen van de olieramp, veroorzaakt door een gezonken boorplatform, voor de flora en fauna in het gebied zullen zijn. Op dit moment stroomt, volgens de meest voorzichtige schatting, het equivalent van 5.000 vaten olie per dag de Golf van Mexico in. Als het lek eind juni nog niet is gedicht, zal evenveel olie in zee zijn gestroomd als bij de ramp met het schip Exxon Valdez. Daarbij kwam in 1989 voor de kust van Alaska in één keer 41 miljoen liter olie vrij. Die ramp had catastrofale gevolgen. In de eerste dagen na de ramp stierven duizenden otters en honderdduizenden zeevogels. Maar de gevolgen waren niet alleen acuut. Veertien jaar na de ramp hadden populaties van onder meer zeeotters, harlekijneenden en andere vogels zich nog steeds niet hersteld.

Of de huidige ramp net zo erg wordt, ligt onder andere aan het weer op zee. Vorige week was het weer zo ruw dat reddingswerkzaamheden moesten worden gestopt. De wind dreef de olievlek snel richting de kust, waar veel kwetsbare moerassen en draslanden liggen. Na het weekend ging de wind liggen. Sinds dinsdag droppen vliegtuigen oplosmiddelen in de olievlek. Maar het weekend viel voor de rampenbestrijders op meerdere vlakken tegen. Wegens slechte weersomstandigheden werd zaterdagochtend het verbranden van olie aan het wateroppervlak stilgelegd. Zondag mislukte het plaatsen van een trechtervormige koepel over het lek. Ook bereikte de olie zowel de kust van Alabama ten noordoosten van het gezonken olieplatform als de westkant van de Mississippi Delta. Het is de slechts denkbare plek voor een olieramp.

Al in 1978 rangschikte de Amerikaanse bioloog Erich Gundlach de Amerikaanse kustgebieden op hun kwetsbaarheid voor olielekkages. Het gevoeligst zijn moerassen, draslanden en mangrovebossen. En daar is de Mississippidelta rijk aan. Het zijn gebieden die met hun vele kreekjes en inhammen goed zijn afgeschermd tegen golfwerking. Eenmaal aanwezig gaat de olie er niet makkelijk weg. Bovendien zijn de moerassen en draslanden er ondiep en kennen ze eb en vloed. Daardoor wordt de olie relatief makkelijk onder de bodem gewoeld. Bekend is dat ze nog tientallen jaren uit de bodem kunnen sijpelen.

Dat gebeurde na de ramp met de Exxon Valdez. Oliebestanddelen bleven vrijkomen en hoopten zich op in bodemorganismen zoals mosselen en kokkels. Niet alleen deze populaties bleven daardoor minder vruchtbaar, dat gold ook voor hun jagers, zoals zeeotters. Het herstel van een besmet en kwetsbaar gebied kan makkelijk twintig tot dertig jaar duren, schreef Gundlach.

Ook het tijdstip van de ramp is ongunstig. Het wordt warmer. De basis van de voedselketen, algen en plankton, komt tot bloei. Als die wordt aangetast hebben dieren hoger in de voedselketen minder eten. Bovendien is het broedseizoen. Door oliebesmetting van de eieren, of net uitgekomen jongen, kan in één klap de volgende generatie worden weggevaagd. De gouverneur van de staat Louisiana heeft een plan aangekondigd om barrières op te werpen voor de moerassige kustlijn, ter bescherming van flora en fauna. De Verenigde Naties, de EU en veertien individuele landen hebben hulp aangeboden.

Verder hangt veel af van het soort olie, en de berichten daarover zijn verwarrend. Het zou om lichte, dunne olie gaan, die veel lichte bestanddelen bevat die aan het zeeoppervlak makkelijk verdampen en bij inademing giftig zijn. Voor dieren die vaak aan het zeeoppervlak komen, zoals walvissen, schildpadden en zeevogels, kan dat fataal zijn. Het voordeel van lichte olie is dat deze makkelijker te verwijderen is. De zwaardere medium crude plakt makkelijker aan de vacht van dieren, en sluit huidmondjes van planten af. Deze olie zinkt ook makkelijker, wat, bijvoorbeeld in de Mississippidelta, tot ernstiger gevolgen op de lange termijn kan leiden.

De Amerikanen beginnen langzamerhand te hopen op iets wat ze gewoonlijk vrezen: een stevige orkaan. In juni begint het seizoen. Misschien dat de wind de olie dan verspreidt en wegblaast uit de kwetsbare gebieden.

Lees meer over de olievlek op opinie pagina 22 en 23