De bronzen helden van Iran zijn weg

In Teheran verdwijnt het ene na het andere standbeeld. Het zijn voornamelijk beelden van seculiere helden. Teherani’s vermoeden een complot.

In de hele wereld worden bronzen standbeelden gestolen, maar een serie mysterieuze diefstallen van borstbeelden van nationale helden in de islamitische republiek Iran heeft een religieuze ondertoon.

De afgelopen weken zijn er ten minste twaalf beelden verdwenen in de hoofdstad, waar op pleinen en in parken iedere dag meer lege sokkels opduiken. Een parkwachter, die onlangs wist te voorkomen dat een beeld van een bekende astroloog werd gestolen, zegt dat de dieven met een truck en een kraanwagen vluchtten.

De diefstallen zijn op zich niet opmerkelijk, ware het niet dat voornamelijk afbeeldingen van seculiere nationale helden worden gestolen. Abstracte werken, zoals dat van een moeder en dochter en een beeld van een ontblote mannenborst, zijn ook verdwenen.

Hier is de boodschap voor velen duidelijk. „Dit is duidelijk een georganiseerde groep”, zei de voormalige politiecommandant van Teheran, Morteza Talaei – tegenwoordig gemeenteraadslid – tegen het staatspersbureau IRNA. „Er zijn mensen die geloven dat standbeelden tegen het geloof zijn.”

Het is niet de eerste keer dat „initiatiefnemende figuren”, zoals de Iraanse media de pressiegroepen noemen, symbolen van secularisme aanpakken. In het verleden hebben de groepen, die kennelijk steun hebben van invloedrijke leiders, concerten verstoord, tegen films gedemonstreerd en politieke tegenstanders aangevallen. Een zeer klein clubje wijst tevens visuele kunst af, en dan voornamelijk werken die niet-islamitische helden of andere voor hen onwelgevallige figuren uitbeelden.

Als de autoriteiten weten wie er achter de verdwijningen zit, dan is dat in ieder geval nog niet bekend gemaakt. Een camera van de verkeerspolitie heeft een van de diefstallen vastgelegd, maar beelden daarvan zijn niet geopenbaard. Wel is de gemeente gestopt met het plaatsen van nieuwe beelden; de overige, circa 500, beelden in Teheran, krijgen extra bewaking.

Kunstenaars wijzen erop dat de totale waarde van de gestolen beelden in omgesmolten vorm niet meer dan enkele duizenden euro’s is. „Trek daar de kosten voor een kraan en een vrachtwagen vanaf en de dieven houden niets meer over. Dit is dus geen gewone misdaad”, zei beeldhouwer Jafar Najibi tegen het persbureau Fars.

Zijn beeld van de hier bekende literatuurprofessor Mohammad Moein werd een maand na de onthulling gestolen. Beelden van twee helden uit de constitutionele revolutie van 100 jaar geleden zijn ook verdwenen, net als een beeld van de politieke denker Ali Shariati, wiens werken geroemd worden door de leiders van de oppositiebeweging tegen de regering.

In taxi’s, op bijeenkomsten en in supermarkten speculeren veel Teherani’s over het lot van de beelden. „Dit is nog maar het begin van meer van dit soort acties”, zegt een schrijfster die niet met haar naam in de krant wil. „Na het neerslaan van de oppositiedemonstraties voelt dit soort groepen zich machtig.” In de stad staan de lege sokkels als rotte tanden in parken en op pleinen. Auto’s razen langs het Sanatplein in West-Teheran, dat wordt omringd door hoge flats. Waar tot vorige week het twee meter hoge beeld ‘Moeders liefde’ stond, een bronzen werk van een moeder met hoofddoek die haar dochter leert fietsen, is nu alleen nog maar een voetstuk over.

Mahmoud, een oudere schoenpoetser die sinds jaar en dag op het verkeersplein werkt, zegt dat het onmogelijk is dat de dieven het zware beeld hebben kunnen weghalen zonder op te vallen. „Ik snap niet dat zij niets hebben gedaan”, zegt hij met een knik naar de drie agenten die permanent in een post aan het plein zitten.

Zowel de gemeente als de politie is een onderzoek gestart naar de diefstallen. „We komen binnenkort met resultaten”, zo laat een commandant weten.