Oud-VVD-leider Hans Dijkstal (67) overleden

VVD-politicus Hans Dijkstal is gisteren in zijn woonplaats Wassenaar op 67-jarige leeftijd overleden. Hij was al geruime tijd ziek.

Dijkstal was in het eerste Paarse kabinet, vanaf 1994, minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier. In 1998 werd hij fractievoorzitter en politiek leider van de VVD. Hij stond bekend als een ‘linkse VVD’er’. Toen zijn partij in 2002 14 zetels verloor, stelde hij zijn positie ter beschikking.

Nadat Frits Bolkestein de VVD in 1998 een recordscore van 38 zetels had bezorgd, zocht hij Dijkstal aan hem na een jaar als fractieleider op te volgen. Dit weigerde Dijkstal. Hij wilde óf Bolkestein direct opvolgen of niet. Maar een verblijf van een jaar in de wachtkamer vond hij niets. Bolkestein stemde hiermee in waardoor Dijkstal vanaf het begin van het tweede Paarse kabinet de nieuwe VVD-leider was. Daarmee werd hij tevens de man die, getuige het enorme stemmenpotentieel waarvoor Bolkestein had gezorgd, goede kans had om na volgende verkiezingen premier te worden. Zover kwam het nooit, door de opkomst van Pim Fortuyn in 2002.

De VVD was sindsdien steeds minder zijn VVD. Openlijk zijn lidmaatschap opgezegd heeft hij nooit, maar mentaal had hij de partij al kort na 2002 verlaten.

„De VVD is de weg volledig kwijt en mij bijna”, zei Dijkstal in 2005. Hij ergerde zich vooral aan de harde toon die zijn partij in het integratiedebat was gaan bezigen. Volgens hem stond het debat bol van de generalisaties en werden hele bevolkingsgroepen gecriminaliseerd. „Ik vind dat er nooit, ook niet om electorale redenen, gemarchandeerd mag worden met het begrip verdraagzaamheid.” Dat stelde Dijkstal vier jaar geleden, in april 2006, in een vraaggesprek met deze krant, nadat hij samen met een aantal andere oud-politici in een manifest had opgeroepen tot meer tolerantie en respect tegenover nieuwe Nederlanders.

Sinds 2002 heeft hij geen prominente plaats meer gehad in de partij. Wel zat hij nog een commissie voor die adviezen gaf over de beloning van (semi-)overheidspersoneel. Hij pleitte er onder meer voor de salarissen van bewindslieden met 30 procent te verhogen.

In het publieke debat uitte Dijkstal de afgelopen jaren incidenteel zijn zorg over het ontstane kille politieke klimaat. Om zelf in persoon overigens de opgewektheid zelve te blijven. Vaak met zijn tenorsaxofoon die hij op menig feestje spontaan bespeelde.

Morgen: necrologie