Een projectontwikkelaar in de provinciale politiek

Ton Hooijmaijers moest vorig jaar opstappen als gedeputeerde van Noord-Holland door een miljoenenverlies in IJsland. Nu onderzoekt justitie of hij ook smeergeld aannam.

Ton Hooijmaijers doet open in zijn kamerjas. Het is half tien ’s ochtends. Zijn advocaat heeft hem geadviseerd niet meer te praten met de pers. Maar dit wil hij wel zeggen: je wilt niet weten wat het met je doet, als de hele wereld je beschuldigt van dingen die niet waar zijn. Hij zucht. Hij had nooit gedacht dat hij zich nog eens zou identificeren met iemand als Lucia de B.

Een jaar geleden moest Hooijmaijers (VVD) aftreden als gedeputeerde van Noord-Holland wegens de IJslandse bankenaffaire. Nu wordt hij verdacht van het aannemen van smeergeld. Corruptie. „Maar ik heb niks gedaan”, zegt Hooijmaijers. „Ze hebben me ook niet in staat van beschuldiging gesteld. Ze doen alleen nog maar onderzoek.”

Op 31 maart deed de opsporingsdienst FIOD/ECD invallen in zijn huis in Buitenveldert en dat van zijn moeder in Hattem. Rechercheurs namen administratie en een computer mee. De rechercheurs vertelden hem niet eens waarom, zegt Hooijmaijers. Het Openbaar Ministerie (OM) meldde de volgende dag alleen dat twee woningen en zes bedrijven waren doorzocht in het kader van een onderzoek naar ‘ambtelijke corruptie en omkoping’. Dagblad De Telegraaf had toen al opgeschreven dat het om Hooijmaijers ging.

Zes weken later is nog bijna alles rond de zaak duister. Volgens het OM richt het onderzoek zich op het aannemen van steekpenningen in ruil voor ‘tegenprestaties’. Welke diensten Hooijmaijers zou hebben geleverd, is onduidelijk. Justitie heeft beslag laten leggen op zijn twee huizen en zijn adviesbureau Move, dat hij op naam van zijn vrouw zette toen hij in 2001 wethouder werd in Amsterdam. Twee vastgoedbedrijven hebben toegegeven dat de FIOD langs is geweest in verband met de zaak.

Volgens Hooijmaijers is er niets onoorbaars gebeurd. „Ik heb geen enkel advies gegeven over onderwerpen die betrekking hadden op mijn portefeuille als wethouder of als gedeputeerde”, zei hij eerder in deze krant. Toch verdenkt justitie hem van grootschalige omkoping, tot een bedrag van maximaal 1,8 miljoen euro. Als die verdenking klopt, dan is de zaak-Hooijmaijers een van de grootste gevallen van ambtelijke corruptie tot nu toe.

Ton Hooijmaijers vermoedt dat hij veel vijanden heeft. Mensen die hem zwart willen maken. Uit alle holen en gaten kruipen ze, zegt hij, met de wildste beschuldigingen aan zijn adres. Waarom? Hij weet het niet. Zijn politieke vrienden verdedigen hem nog. En als ze hem afvallen – hij maakt een wegwerpgebaar – het kan er allemaal wel bij. Hij zucht weer. „Niemand wil de waarheid weten.”

De Ton Hooijmaijers in de deuropening van zijn huis lijkt in niets op de zelfverzekerde en ambitieuze gedeputeerde voor financiën en ruimtelijke ordening die de Noord-Hollandse politiek bijna vijf jaar heeft gedomineerd. Een jaar geleden stond hij nog met oranje das in Abu Dhabi de investeringsmogelijkheden in Noord-Holland te promoten. Een jaar daarvoor opende hij nog een fabriek in China. Hooijmaijers, zegt vriend en oud-VVD-raadslid Ferry Houterman, was het „levende visitekaartje” voor Noord-Holland. „Als hij op reis was, was hij dag en nacht bezig om zakelijke partijen met elkaar in contact te brengen.”

Ton Hooijmaijers (48) heeft het voorkomen van een goed geconserveerde corpsbal. Uit interviews blijkt dat hij graag squasht en voor zijn gezin kookt. Liever nog gaat hij uit eten – verschillende keren per week, vertelde hij eens in dagblad Het Parool.

Tijdens die dinertjes netwerkt hij. Hooijmaijers, zeggen kennissen, praat liever dan dat hij dossiers bestudeert. Hij kent de zorgen van de gewone ondernemer. Weet wat knokken is: deed mavo, toen havo, toen vwo en studeerde uiteindelijk bestuurskunde aan de Vrije Universiteit. Zelf vertelt hij graag dat hij uit „een heel gewoon gezin” komt. Geen typische bestuurder, maar een open, toegankelijke man, zegt Ferry Houterman. „Of iemand nou met een klein of een groot probleem kwam aanzetten, Ton spande zich onmiddellijk voor hem in”. Zijn loopbaanbeschrijving telt vele tientallen nevenfuncties.

In 1990 kwam Ton Hooijmaijers in de Amsterdamse gemeenteraad. Twaalf jaar lang was hij één van de opvallendste raadsleden. „Waar Ton kwam, was altijd reuring”, herinnert oud-PvdA-wethouder Duco Stadig zich. Hij omschrijft de VVD’er als intelligent, een politicus die weet hoe de hazen lopen in de ‘echte’ wereld, buiten de politiek. Hooijmaijers is ook een einzelgänger, die vaak conflicten had. Stadig: „Hij nam vaak extreme standpunten in. Ook binnen zijn eigen fractie.”

In 2001 en 2002 was Hooijmaijers kort wethouder van economische zaken in Amsterdam. In nog geen negen maanden lanceerde hij het plan om alle Haagse ministeries naar de hoofdstad te verhuizen, werd hij beschuldigd (en vrijgepleit) van belangenverstrengeling bij een bouwproject en declareerde hij volgens Het Parool voor 3.058,60 euro aan zakendiners.

Daarna meldde Hooijmaijers zich voor de Tweede Kamer, maar de VVD zette hem op een onverkiesbare plaats. Zijn plan om de Kamerzetel binnen te slepen via voorkeurstemmen ging de mist in door de moord op Pim Fortuyn.

In 2003 werd Hooijmaijers gekozen in de Provinciale Staten van Noord-Holland. Twee jaar later werd hij lid van het college van Gedeputeerde Staten. De mannetjesputter, noemden de ambtenaren op het provinciehuis hem al snel. Want Ton Hooijmaijers manier van besturen was nogal ferm. Met de portefeuilles financiën en ruimtelijke ordening had hij vrijwel absolute macht in de schoot geworpen gekregen. Hooijmaijers schrok er niet voor terug die macht te gebruiken, zeggen provinciale politici. Aan lange inspraakprocedures en juridische regels had hij een hekel.

Hooijmaijers had grote plannen met Noord-Holland. In 2007 lanceerde hij het idee het racecircuit van Zandvoort naar Den Helder te verplaatsen, tot ontsteltenis van beide gemeenten. In 2008 introduceerde de provincie onder zijn verantwoordelijkheid een plan dat het kabinet allang naar de prullenbak had verwezen: verplaatsing van Schiphol naar de Noordzee. Uitbreiding in het Markermeer, kon ook, vond Hooijmaijers.

„Bescheidenheid is niet een van zijn kwaliteiten”, zegt Hette Zijlstra, PvdA-wethouder in Weesp. Als Statenlid leerde hij Hooijmaijers kennen als een flamboyante, onderhoudende man met stoere verhalen. Zijlstra: „Mijn vrouw en ik kwamen hem eens tegen in het Concertgebouw. Mijn vrouw zei na afloop dat ze zo met hem had gelachen. Jij hoeft geen zaken met hem te doen, zei ik tegen haar.”

Het was niet altijd debatteren wat hij deed, zegt collega-gedeputeerde Cornelis Mooij (VVD), die ruim vier jaar met Hooijmaijers in het college zat. „Het openbaar bestuur is wat anders dan het zakenleven. Er moet ruimte zijn voor debat. Daar had hij duidelijk moeite mee.”

Bouwers en vastgoedbedrijven waren enthousiast over Hooijmaijers’ dadendrang. „Hij was een zeer actief bestuurder, met een grote drang om projecten te realiseren”, zegt Peter Noordanus, oud-voorzitter van de Nederlandse vereniging van vastgoedontwikkelaars Neprom. „Het provinciaal bestuur blinkt over het algemeen niet uit in daadkracht. Hij zette er vaart achter.”

In de vijf jaar dat hij gedeputeerde was, bemoeide Hooijmaijers zich intensief met een een aantal grote – en omstreden – ontwikkelingsprojecten in Noord-Holland. Volgens voormalig Statenlid Zijlstra hield hij daarbij uitsluitend rekening met de belangen van het bedrijfsleven. „Het patroon was steeds: de projectontwikkelaars en de grondeigenaren moeten voorrang krijgen.” Gemeentelijke bestuurders of plaatselijke belangengroepen die bezwaar maakten, werden opzijgezet. Zijlstra: „Hooijmaijers zei gewoon: ik neem nu het besluit om zoveel extra huizen te bouwen op deze locatie. Hij vroeg niet eens advies van zijn eigen ambtenaren.”

Peter Noordanus beaamt dat Hooijmaijers soms hard van stapel kon lopen. De oud-voorzitter van de Nederlandse vastgoedontwikkelaars heeft daar begrip voor: bij complexe ontwikkelingsprojecten moet je nu eenmaal soms „een beetje doordouwen”.

„Hooijmaijers liep over lokale partijen en bestuurders heen”, zegt Hette Zijlstra. „Als je als provincie constant rechtszaken moet voeren tegen andere overheden, dan kun je je afvragen of dat daadkrachtig is, of bot en weinig intelligent.”

Sinds de inval van de FIOD bij Hooijmaijers liggen twee van de grootste projecten in Noord-Holland stil. De provincie heeft besloten een eigen onderzoek in te stellen naar de gang van zaken rond de ontwikkeling van het Wieringerrandmeer, in de kop van Noord-Holland, en de Bloemendalerpolder, tussen Muiden en Weesp. Intussen gaan ook in andere gemeenten stemmen op om ontwikkelingsprojecten te staken. „Alles wat Hooijmaijers heeft aangeraakt, is nu verdacht”, zegt wethouder Zijlstra.

Vorig jaar april sprong de eerste barst in Hooijmaijers reputatie. Hij moest afteden als gedeputeerde omdat Noord-Holland 78 miljoen euro had verloren door te beleggen bij de IJslandse bank Landsbanki. Hooijmaijers was politiek verantwoordelijk, maar zei dat hij persoonlijk niets had geweten van de riskante beleggingen.

Oud-collega Mooij denkt daar anders over. „Hooijmaijers had allerlei theorieën over beleggen. Die kreeg het hele college te horen. Gezien zijn uitlatingen moet hij zich actief met het beleggingsbeleid hebben bemoeid.”

Oud-Statenlid Zijlstra bevestigt deze lezing. „Hooijmaijers heeft zelf de opdracht gegeven om het geld in IJsland te stallen. Hij ontkent dat, maar verschillende ambtenaren hebben dat off the record verteld.”

Een enquêtecommissie van de Staten kwam in april vorig jaar met een kritisch rapport over het handelen van de provincie, maar sprak geen oordeel uit over het optreden van Hooijmaijers. Mooij: „Toen heb ik gezegd: ik vind dat de politiek haar verantwoordelijkheid moet nemen en opstappen. Dat weigerde hij. Dus zei ik: dan zal ik zelf aftreden.” Al snel volgde Hooijmaijers. De beslissing viel hem volgens kennissen zwaar.

Ook zijn declaratiegedrag werd eind vorig jaar onder de loep genomen. Voor een reis naar China had hij 3.000 euro gedeclareerd zonder daar bonnetjes voor te overleggen. Die had hij niet gekregen, of ze waren in het Chinees gesteld, zei Hooijmaijers achteraf. Om van de kritiek af te zijn, betaalde hij het bedrag terug. Commissaris van de koningin Harry Borghouts had de declaratie goedgekeurd. In november vorig jaar moest ook Borghouts opstappen. Het afscheidsfeest voor Hooijmaijers in de Hermitage aan de Amstel in juli vorig jaar kostte 10.000 euro.

Nu hij verdacht wordt van corruptie, zijn voormalige collega’s en zakenrelaties voorzichtig geworden. Oud-projectontwikkelaar Noordanus wil duidelijk hebben opgemerkt dat hij Hooijmaijers beoordeelt „als gedeputeerde” en dat hij „geen oordeel” heeft over zijn integriteit. Verschillende prominente VVD’ers in Noord-Holland willen alleen op achtergrondbasis praten. Ze wijzen erop dat onkreukbaarheid essentieel is voor het bekleden van een publieke functie. En dat het in Hooijmaijers eigen belang is dat de „onderste steen boven komt”.

PvdA-politicus Duco Stadig heeft nooit iets van corruptie gemerkt. Maar zegt wel: „Hij had een onduidelijke manier van zaken doen. Veel ging via persoonlijke, bilaterale contacten. Transparantie was niet een woord dat paste bij Ton.”