De gouden pil

De anticonceptiepil is 50 geworden. In de Verenigde Staten werd gisteren, op Mother’s Day, dit jubileum herdacht. In mei 1960 hechtte de US Food and Drug Administration haar goedkeuring aan het medicijn, dat in 1962 ook in Nederland werd geïntroduceerd. Inmiddels slikken wereldwijd meer dan 100 miljoen mensen het dagelijks. Niet voor niets heette het al snel ‘de pil’, alsof er geen andere pillen bestaan. Een koosnaam van hen die hun leven erdoor veranderd zagen, en een afwerende term van tegenstanders voor wie het woord ‘anticonceptie’ al obsceen was.

In 1999 riep het tijdschrift The Economist de pil uit tot de meest invloedrijke wetenschappelijke ontwikkeling van de twintigste eeuw. Dat was niet overdreven. Er bestonden voorbehoedsmiddelen, maar afdoende waren ze niet noch algemeen sociaal geaccepteerd. Pas sinds de pil kunnen vrouwen en mannen hun leven inrichten zoals zij dat het verstandigst vinden. Gezinsinrichting of carrièreplanning hoeft niet meer te lijden te hebben van ongewenste zwangerschap. Seks kan voortplanting verzorgen maar, waarom niet, ook dienst doen als uitdrukking van liefde of als hoogwaardig amusement.

Dat de pil de seksualiteit uit de taboesfeer bevrijdde, werd als bedreigend ervaren. Er werd gevreesd voor de goede zeden, en voor het ruïneren van de gevestigde verhoudingen tussen man en vrouw. In reactie op het succes van de pil vaardigde het Vaticaan in 1968 de pauselijke encycliek Humanae vitae uit, een nog altijd niet ingetrokken verbod op het gebruik van voorbehoedmiddelen.

Desondanks ontrolde zich de seksuele revolutie, niet veroorzaakt door de pil maar er wel stevig door ondersteund. „If you can’t be with the one you love, love the one you’re with”, zongen Crosby, Stills, Nash and Young en de generatie van de jaren zeventig bracht dat uitbundig in praktijk. Het was de periode dat de nachtzijde van de pil zich liet gelden. Die betrof niet een zedelijk verval, maar het gevaar dat de vrijheid van de een kon leiden tot de onvrijheid van de ander. Het zwangerschapsrisico, altijd goed om ongewenste avances beleefd af te weren, was geen argument meer. De vrije liefde maakte opgang en wie niet meedeed, was een kwezel. Dat acties als ‘Als een meisje nee zegt bedoelt ze nee’ (1976) noodzakelijk waren, werd door de pil veroorzaakt.

In Nederland wipt de pil met regelmaat in en uit het basispakket van de ziektekostenverzekeringen. Niettemin blijft het percentage volwassen pilgebruiksters gelijk en stijgt onder jonge vrouwen. De abortuscijfers dalen, het aantal tienerzwangerschappen ook.

Het wonder is er na 50 jaar af. Sinds de opkomst van aids is de associatie van de pil met vrij seksueel verkeer aanzienlijk afgekalfd. Uitstel van de kinderwens kan leiden tot ongewenst afstel – een hedendaagse variant op het verdriet om ongewenste zwangerschap. Maar dat er dankzij de pil gezonder kan worden omgesprongen met geboorteregeling en lustbeleving is onbetwist. De pil is nog altijd een succes.