Schaarste in de baarmoeder

Tessa Roseboom en Ronald van Krol Baby’s van de hongerwinter. uitgeverij augustus. 224 pagina’s. €19,90.

De Nederlandse Hongerwinter die 65 jaar geleden langzaam maar zeker op zijn einde liep was voor tienduizenden mensen een ongewild medisch en psychologisch experiment. Hoe volwassenen en kinderen onder honger lijden, dat was wel bekend. De Nederlandse Hongerwinter liet zien hoe ook het lot van ongeboren kinderen, groeiend in de baarmoeder van een hongerende moeder, erdoor beïnvloed werd. De wetenschap wist de deelnemers aan het onbedoelde experiment te vinden en heeft er veel van geleerd. Hongerwinterkinderen hebben meer kans op hartziekten, suikerziekte, psychische aandoeningen, longziekten, astma, ze houden van vet eten en de vrouwen zijn vruchtbaarder. Dat komt waarschijnlijk allemaal door ‘schaarste’ in de baarmoeder. En als die in het begin van de zwangerschap heerste, zijn de gezondheidseffecten anders dan op het eind van de zwangerschap.

De kennis is actueel omdat het niet alleen gaat om moleculaire beïnvloeding door ondervoeding van moeder op kind, maar ook om genetische veranderingen. Epigenetische veranderingen, wel te verstaan. Niet de genen veranderen door die hongerperiode, maar de mate waarin die genen actief zijn. Genen kunnen worden stilgelegd door er methylgroepen aan te binden en dat gebeurde in die schrale omstandigheden anders dan wanneer een aanstaande moeder goed te eten heeft.

Hongerwinteronderzoekster Tessa Roseboom en journalist Ronald van de Krol hebben het allemaal onbeholpen opgeschreven. Het ligt aan hun schrijfstijl, maar meer nog aan de opzet van het boek. Na drie beginhoofdstukken over geschiedenis, aard en gevolgen van de Amsterdamse Hongerwinter volgen acht portretten van Hongerwinterkinderen met acht verschillende ziekten in acht hoofdstukken. Na ieder ‘portret’ volgt uitleg van hoe volgens de wetenschap het Hongerwinterkind zijn ziekte opliep.

Dat leidt tot herhalingen en die zijn storend omdat de auteurs ook binnen één hoofdstuk zichzelf nog al eens herhalen. Wim Köhler