Platte politiek

wetenschapsbijlage 1-05-10

Robbert Dijkgraaf vraagt zich in zijn column af wat het begrip Broederschap eigenlijk toevoegt aan die van Vrijheid en Gelijkheid (uit het trio van de Franse Revolutie). Hij zegt liever in dualismen te denken: polariserend, dus.Wat mij betreft gaat de broederschap over het ‘naar behoefte’ delen van de beperkte grondstoffen van onze aardbol. Daarbij staat ‘behoefte’ voor overleving: voedsel, woning, zorg en dergelijke. Die fysieke levensbehoeften zijn heel individueel, en veranderen in de loop van ieders leven, met gezondheid, ziekte, aanleg, geboortestreek en zo meer. Hier is dus geen sprake van gelijkheid, en de vrijheid om primaire fysieke levensbehoeften te veranderen is gering, evenals de mogelijkheid om de eindige grondstoffen (vruchtbare landbouwgronden, oerwouden, ijzer) aan te vullen.Tegenover die relatieve onvrijheid van de materiële wereld staat de oneindige vrijheid van het culturele leven: kunst, wetenschap, religie. Iedereen kan zijn eigen combinatie van waarden en doelen maken. Ethiek kan je niemand voorschrijven.Waarin zijn we dan gelijk? Mijns inziens als bewuste mensen ten aanzien van de afspraken die we maken over de inrichting van onze samenleving als principieel verschillende individuen. Dat geldt voor persoonlijke relaties maar ook voor de wijkraad, de Tweede Kamer, de EU en mondiaal. Steeds weer moet de politiek een evenwicht vinden tussen de zorg voor ieders individuele levensbehoeften – de aarde – en ieders voortgaande individuele ontwikkeling. In het liberalisme wordt de individuele vrijheidsdrang (vaak egocentrisch) over de gelijkheid en de broederschap heen geschoven. Dat levert bijvoorbeeld de totale anarchie van de grote industrieën op: een ramp voor duurzame ontwikkeling.Om dat ultieme egocentrisme te voorkomen wordt in het socialisme de gelijkheid over alles heen geschoven, waardoor de individuele ontwikkeling, cultureel zowel als fysiek, gefrustreerd raakt. Broederschap kan makkelijk te ver gaan als het tot opdringerige zorgverlening verwordt, die zich dwars door de rechtsgelijkheid van ieder doorzet tot in opdringerige wereldbeelden ‘waar iedereen beter van wordt’.

Jan Diek van Mansvelt

Broek in Waterland