Met een zak chips achter de pc

Noem het welvaartsziektes. Obesitas en digitaal kuddegedrag lijken de aanjagers van de enorme klappen die de mondiale aandelenbeurzen donderdag te verwerken kregen. De Dow Jones index verloor die dag in luttele uren 999 punten, de grootste absolute daling ooit en ook procentueel een klapper, de grootste sinds Zwarte Maandag, oktober 1987.

Het is nog niet officieel bevestigd, maar aanleiding voor het massaal dumpen van aandelen was een plotselinge koersval van het aandeel Procter & Gamble. Naar verluidt zou een handelaar bij Citigroup per abuis niet 16 miljoen aandelen verkocht hebben, maar 16 miljard. Foutje.

Dergelijke fouten worden fat fingers genoemd, dikke vingers dus. De dikke vingers zijn een eufemisme voor het verschijnsel dat per ongeluk toetsen worden ingedrukt die niet ingedrukt hadden mogen worden.

Dikke vingers zijn geen onbekende in beleggersland. Beroemd is het verhaal van een handelaar bij Eurex die in september 2002 een futurecontract wilde verkopen op het moment dat de DAX, de Duitse beursindex de stand van 5.180 bereikte. In plaats daarvan verkocht hij per abuis 5.180 contracten en stortte hij de markten in een vrije val. Anderhalf jaar daarvoor, in mei 2001, maakte een handelaar bij Lehman Brothers een tikfout die in totaal 35 miljard euro aan beurswaarde deed verdampen. Hij wilde voor 3 miljoen aan aandelen dumpen, maar tikte per ongeluk twee nullen te veel en dumpte voor 300 miljoen aan aandelen.

Een tikfout die tot dergelijke afwijkingen van normale handel leidt, zou snel ontdekt moeten worden. Maar in de aandelenhandel van nu hebben dergelijke fouten enorme impact, omdat de handel geen mensenwerk meer is, maar volledig wordt gedomineerd door computermodellen.

Die modellen reageren op basis van complexe algoritmes automatisch op grote koersschommelingen door massaal aandelen te kopen of te verkopen. En aangezien de hele wereld met ongeveer dezelfde computermodellen werkt, ontstaat al snel een sneeuwbal. Daarmee kan een tikfoutje binnen een fractie van een seconde leiden tot een meltdown zoals die donderdag op de Dow Jones optrad. Zeker als de markten toch al in de greep zijn van een mondiale schuldenpaniek.

Ook schokeffecten veroorzaakt door digitaal kuddegedrag komen al langer voor. De eerste keer dat het echt goed mis ging met de modellen was in oktober 1987. Toch is het systeem nooit wezenlijk aangepast.

De oplossing voor deze welvaartsziekten lijkt simpel. Voorkom massagedrag van computers door meer veiligheidskleppen in de modellen te bouwen. En zet alle handelaren op dieet.

Egbert Kalse