Liever de zon dan een pilletje

In zijn boek Zonnen mag beschrijft huidarts Han van der Rhee de positieve effecten van de zon. Mogen we dan toch zonnebaden?

Pas toch op, zo met je blote vel op het terras in de volle zon.

Oppassen? Ik ben juist heel goed bezig.

Pardon?Je weet toch dat je van de zon huidkanker krijgt?

Ben ik aan het verbranden? Nee? Nou dan. Niks aan de hand. Lees maar het boek Zonnen mag van huidarts Han van der Rhee. Volgens hem is het heel gezond om in de zon te zitten. Als je regelmatig in de zon komt, zonder het te overdrijven, en je zorgt dat je niet verbrandt, dan neemt de kans op borstkanker, dikkedarmkanker, prostaatkanker, het non-Hodgkin-lymfoom en MS waarschijnlijk af. En als je het toch krijgt, is de kans dat je het overleeft groter als je veel in de zon hebt gezeten. De zon stimuleert de aanmaak van vitamine D. En Van der Rhee citeert uit onderzoeken waaruit blijkt dat vitamine D het risico verkleint op verschillende vormen van kanker. De geleerden zijn het daar trouwens nog niet over eens. Wel staat inmiddels vast dat vitamine D goed is voor sterke botten, spieren en tanden. Maar om aan je dagelijkse dosis te komen is een kwartiertje in de zon fietsen of lopen al voldoende.

Je kunt toch ook een tabletje vitamine D slikken?

Hoe leuk is dat? Je kunt voor je gezondheid ook elke dag een tabletje polyfenol (goed voor hart- en bloedvaten) slikken, zegt Han van der Rhee, maar hij drinkt liever twee glazen rode wijn om zijn dagelijkse hoeveelheid binnen te krijgen. En hij zit liever in de zon dan dat hij een pilletje slikt. Bovendien, zegt Van der Rhee, is de zon ook goed tegen depressie. En dat geldt weer niet voor een vitaminetabletje.

Zeker een rellerig type, die Van der Rhee

Helemaal niet. Eerder een beetje een timide man van 64 met een gezonde kleur. Hij werkt al dertig jaar als huidarts. Zelf was hij een van de initiatiefnemers van de Sproetenbus, een soort mobiel spreekuur op het strand om het publiek te wijzen op de gevaren van de zon en het belang van het vroeg ontdekken van huidkanker. In die bus sprak hij de badgasten streng toe. Het was een schande, vond hij, dat ze zich daar op dat strand als varkens aan het spit lieten grillen. Maar de laatste tien jaar las Van der Rhee steeds meer wetenschappelijke publicaties over de heilzame werking van de zon. En toen begon het bij hem te knagen. Was die bangmakerij voor de zon wel zo verstandig?

Even de feiten: dit jaar zullen er weer 40.000 nieuwe gevallen van huidkanker bijkomen, vrijwel allemaal veroorzaakt door de zon. Dat is een verdubbeling ten opzichte van tien jaar geleden.

Dat het aantal huidkankergevallen toeneemt, betwijfelt Van der Rhee niet, maar hij vermoedt wel „een stukje overdiagnostiek”. Mensen gaan steeds sneller met een plekje naar de dokter. De kans op ontdekking is steeds groter. Net als de kans dat een goedaardig plekje wordt aangezien voor een kwaadaardig plekje.

In Nederland overlijden elk jaar ruim 600 mensen aan de gevolgen van huidkanker. Maar daar staan volgens Van der Rhee 11.500 sterfgevallen door andere vormen van kanker tegenover. Van die 11.500 kan 20 procent volgens hem waarschijnlijk worden voorkomen door de zon verstandig op je te laten schijnen.

Die Van der Rhee doet wel erg luchthartig over huidkanker.

Hij niet alleen hoor. Hij heeft een enquête onder dertig collega-huidartsen gehouden. Wat wil je liever, vroeg hij, een grote voetwrat of een basaalcelcarcinoom. Bijna eenderde koos voor de huidkanker. Van alle huidkankergevallen komt basaalcelcarcinoom het vaakst voor (80 procent). De kans op genezing is 100 procent.

De meest kwaadaardige vorm van huidkanker is een melanoom. Maar als je zorgt dat je niet verbrandt, is de kans daarop volgens Van der Rhee klein. Bovendien, als je er vroeg bij bent, hoef je er ook niet dood aan te gaan.

Ironisch genoeg hebben melanoompatiënten die veel in de zon zijn geweest, een grotere kans op overleven dan melanoompatiënten die weinig in de zon zijn geweest. Dat is volgens Van der Rhee uit diverse studies gebleken.

Als je je maar goed insmeert, is er dus niks aan de hand.

Insmeren, ook zoiets. Insmeren moet, zegt het Koningin Wilhelmina Fonds Kankerbestrijding. Dit jaar hebben ze kinderliedjeszanger Dirk Scheele zelfs ‘een insmeerlied’ laten maken. Maar volgens Van der Rhee is insmeren niet altijd nodig. Hij waarschuwt zelfs dat het gebruik van zonnebrandcrèmes het risico op huidkanker kan verhogen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat jonge mensen die factor 30 gebruiken, langer in de zon blijven en vaker verbranden dan leeftijdsgenoten die factor 10 gebruiken. Insmeren is voor sommigen een alibi om onbeperkt in de zon te blijven.

Als je in ieder geval maar niet onder de zonnebank gaat.

Ook dat valt te bezien. De Vereniging van Dermatologen zet alle zonnebanken het liefst bij het grof vuil. KWF Kankerbestrijding raadt de zonnebank af aan jongeren onder de achttien en mensen met een hele lichte huid. En volgens Van der Rhee kan de zonnebank, mits verstandig gebruikt, niet meer kwaad dan de zon zelf. Hij citeert uit een Zweedse studie waaruit blijkt dat vrouwen die gemiddeld meer dan drie keer per jaar onder de zonnebank gingen, 50 procent minder kans hadden op baarmoederhalskanker. Regelmatig zonnen in de zomer gaf een risicovermindering van 20 procent.

Haal dan in godsnaam toch die kinderen uit de zon.

Niet dus. Lekker naar buiten, zegt Van der Rhee. Het probleem is volgens hem niet dat we te veel in de zon komen, maar dat we verkeerd de zon in gaan. Als kinderen eerst maanden binnen zitten te computeren en dan hup, op de eerste de beste zonnige dag, onbeschermd het strand of het water opgaan, ja, dan vraag je om problemen. Als ze geleidelijk aan een kleurtje opdoen, is er niets aan de hand.

Wat vinden collega-huidartsen van die opruiende praat?

Dr. Gertruud Krekels, dermatoloog van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie, wijst naar haar roomblanke voorhoofd. Zeker, in het lentezonnetje stuurt zij de kinderen ook naar buiten. Maar de felle zon moeten ze vermijden. Huidkanker krijg je niet alleen door verbranden, zegt zij, maar ook door „chronische zonexpositie”. Het is volgens haar een eenvoudige optelsom: hoe langer in de zon, hoe groter de kans op huidkanker. Wie drie keer per jaar op vakantie gaat naar Zuid-Europa of nog verder weg, moet oppassen. Onder Parijs begint het gevaar al.

Bij de Vereniging voor Dermatologie zijn ze zich echt rot geschrokken van het boek van Van der Rhee. Het zou haaks staan op de huidige stand van de wetenschap. Het advies van de International Agency for Research on Cancer luidt: mijd de zon tussen twaalf en vier, blijf zoveel mogelijk in de schaduw, smeer je in met factor 30, trek een T-shirt aan en zet een hoed en een zonnebril op.

Verhitte discussie zeg.

Ach, volgens Van der Rhee blijkt uit onderzoek dat mensen heus wel weten dat ze van de zon huidkanker krijgen, maar dat ze er toch in gaan. Als je zijn boek hebt gelezen, kun je dat voortaan zonder schuldgevoel doen. Van der Rhee heeft de zon gerehabiliteerd.