Koffie en rookworst

Amsterdam Centraal staat voor het overgrote deel nog in de steigers (verwachte opleverdatum: augustus 2060), maar hier en daar worden de contouren van het nieuwe station al zichtbaar. In de hal tussen de hoofdingang en de metro zijn bijvoorbeeld al twee nieuwe winkels geopend: een Starbucks en een HEMA. Want, zo moet de stationsdirectie hebben gedacht, als er in de hoofdstad ergens een chronisch gebrek aan is, dan is het wel aan koffie en rookworst.

Europeanen willen nog wel eens lacherig doen om de Amerikanen en hun vermaledijde shopping malls, maar wij kunnen er inmiddels ook wat van. Neem in Nederland een willekeurige trein, loop op het eindstation het stadscentrum in en je waant je terstond in een kopie van de Kalverstraat. Of je nu in Den Bosch, Zwolle of Lutjebroek bent, overal zie je dezelfde winkels met bijna identieke assortimenten. Is er geen Starbucks, dan wel een Coffee Company of Simon Lévelt; is er geen HEMA, dan wel een Xenos of Marskramer; is er geen AKO, dan wel een Bruna of Selexyz. Nog even en je kunt in ons land niks anders meer krijgen dan cappuccino’s, tupperware en de boeken van Saskia Noort.

Dat vooruitzicht blijkt ook statistisch te kloppen. Het CBS concludeerde in 2006 al dat het Nederlandse winkelaanbod in rap tempo „verschraalt”: de diversiteit aan winkels neemt af en de winkelketens worden bovendien steeds groter. Wie dacht dat de Xenos, Leen Bakker, Marskramer, Intertoys en Bart Smit ‘verschillende’ winkels waren, komt bedrogen uit: allemaal van de Blokker. Zoals de V&D, de Bijenkorf, de Kijkshop, de Hunkemöller, de Perry Sport en de Scapino stuk voor stuk bestierd worden door moederbedrijf Maxeda. Voor kleine zelfstandigen wordt het zo steeds lastiger concurreren: nieuwe winkelruimtes gaan immers altijd naar de hoogste bieder.

De Amerikaanse socioloog George Ritzer sprak in dit verband ook wel van de „McDonaldisering van de samenleving”. Daarmee doelde hij niet zozeer op het feit dat hetzelfde type fastfoodrestaurants overal het straatbeeld domineert, maar meer op de logica erachter. De moderne economie draait namelijk om efficiëntie, kwantificeerbaarheid, voorspelbaarheid en standaardisering, zegt Ritzer. En dat heeft als voornaamste consequentie dat alles in dezelfde ‘winkelformules’ wordt gegoten. Want dat is nu eenmaal goedkoper. Of, beter gezegd: diversiteit is te duur. Dus krijg je overal HEMA’s – in Nederland zijn het er zelfs al meer dan vierhonderd. Dit stukje is daar een bescheiden aanklacht tegen.

Te koop in één van de drie AKO’s op Amsterdam Centraal.