Hersenen verwerken ingebeeld geluid net zo als echte geluiden

Het geluid van de tv staat uit. Er is een film op de buis, van een hond die zijn kop achterover gooit en bedelt om een lekker hapje. Hoort u hem janken? Even later staat een man naast een piano en ramt met één gedecideerde vinger steeds op dezelfde toets. Hoort u de doordringende ploink ploink? Ook als u het niet hoort, denken uw hersenen dat ze het wél horen, blijkt uit onderzoek van Californiërs. Ze ontdekten dat de hersenen ingebeelde geluiden verwerken op een manier die een beetje lijkt op het verwerken van échte geluiden (Nature Neuroscience, 2 mei).

De wetenschappers legden proefpersonen in een MRI-scanner en lieten ze filmpjes zien waarvan het geluid was weggedraaid. Er waren dierenfilmpjes, van bijvoorbeeld een blaffende hond, een loeiende koe of een kraaiende haan. Op de tweede soort video’s speelden mensen viool, bas of piano. De derde categorie was een mengelmoes: een boom die omgezaagd werd, een kapot vallende vaas en een handvol klinkende muntjes.

Op de hersenscans was activiteit te zien in de gehoorschors, een hersengebied dat bij geluiden die de oren binnenkomen de eerste stap van de verwerking voor zijn rekening neemt. Aan de hersenscan was ook te zien of een proefpersoon dacht aan het geluid van een dier of juist van een muziekinstrument. Dat werkte het beste bij de filmpjes die de proefpersonen het meest tot de verbeelding vonden spreken.

Vervolgens draaiden de wetenschappers de proef om, en lieten alleen het geluid van de filmpjes horen. Dat gaf een hersenactiviteit die een beetje leek op de hersenactiviteit bij ingebeeld geluid. Het effect van het échte geluid was duidelijker.

De onderzoekers concluderen dat we een geestesoor hebben dat ingebeelde geluiden hoort bij wat we zien. Die conclusie past in een algemenere theorie die in opkomst is: de hersenschorsgebieden waarvan we eerder dachten dat ze alleen informatie uit de zintuigen verwerken, zijn ook gevoelig voor ingebeelde ervaringen.

Zo bleek al dat als we herinneringen ophalen, ons geestesoor bijbehorende geluiden hoort. Iets soortgelijks gebeurt in ons geestesoog. De visuele hersenschors reageert niet alleen op informatie uit de ogen, maar ook op beeldende fantasieën die we voor ons zien met de ogen dicht.

Berber Rouwé