Een warme golf

Soms voelt Joris Luyendijk zich een Gekke Henkie. Maar niet in New York.

De afgelopen weken pakte uw correspondent een dalletje, zoals voetbalcoaches dat noemen. Eerst was ik een weekje volstrekt ongeïnspireerd, toen schreef ik uit arren moede daar maar over, en daarna was ik weer een weekje offline, omdat ik naar New York mocht om de flop van de Amerikaanse vertaling van mijn laatste boek luister bij te zetten.

Ik schrijf dit stuk nu in New York waar het simpelweg onmogelijk is in een dal te blijven: zoveel energie hangt hier in de lucht. Als ik hier vertel waarmee ik bezig ben, zeggen mensen ‘go for it’, in plaats van ‘ben je niet bang dat ...?’

Maar los hiervan heeft uw correspondent er allang weer zin in. We gaan gewoon door! Het is heel apart. Twee weken geleden schreef ik dus op deze plaats dat de beledigende, jennende of gewoon agressieve reacties die via e-mail, brieven en op sites binnenkomen mij soms echt dwarszitten, en disproportioneel lang in mijn hoofd rondspoken.

Wat er toen gebeurde, was opmerkelijk. Normaal trekt mijn hoekje op de NRC-site tussen de tien en twintig reacties. Nu waren dat er al snel meer dan zeventig, en stuk voor stuk opbouwend en aanmoedigend (de rest hebben we gewoon gecensureerd, ha!) Dank u wel, lezers! Ik had eerlijk waar geen idee dat mensen de worstelingen van uw correspondent zo waarderen. Als freelancer kieper je wekelijks een stuk over de muur bij de redactie, na publicatie zeggen een paar mensen in mijn omgeving er iets over, en dat is het dan.

Totdat je, zoals ik twee weken geleden deed, je hart lucht, en er opeens een warme golf over je heen spoelt. Waarmee maar weer is bewezen dat er niet alleen dolken worden getrokken maar dat ook het mooie in sommige mensen kan bovenkomen als je iets van jezelf toont.

Ik vroeg iemand die veel weet van psychologie, een zogenoemde hoogleraar, wat er in mijn hersens gebeurt wanneer ik in een brief, e-mail of op een site een agressieve reactie lees. Hij schreef: „Centra worden erg actief die aan het lichaam de opdracht geven: ‘sla erop’ of ‘loop hard weg’. Allerlei hormonen gaan door het lichaam rennen, spieren krijgen meer bloed, hartslag gaat omhoog en dat soort zaken. Je wordt alerter (om lekker hard en gericht te kunnen meppen) en al die lichamelijke veranderingen merk je op als emotie, soms als ‘niet lekker in je vel zitten’.”

Wat te doen? Een lezer analyseerde twee opties. Je kunt jezelf afsluiten, of je kunt die akelige reacties in je voordeel gebruiken. Afsluiten is onwenselijk want wie een harnas aandoet, voelt inderdaad de pijlen niet meer, maar evenmin andere aanrakingen. Optie twee is te onderzoeken waarom bepaalde reacties je zo raken. Op die manier kun je er wat van leren over jezelf.

Toen ik die tweede strategie inzette, ontdekte ik dat me vooral het gehoon dwarszit dat het gewoon nooit iets gaat worden – noch met duurzaamheid noch met inhoudelijke innovatie van de journalistiek. Deze maand doe ik deze serie een jaar, en wat is er concreet bereikt? Ik voel me soms een repressief getolereerde Gekke Henkie, van wie het media-establishment hoopt dat hij faalt, zodat maar weer is bewezen dat inhoudelijke innovatie zo niet onzin dan in ieder geval onuitvoerbaar is. Reality check: Joris, die hoofdredacties vechten een strijd uit op leven en dood met hun winstbeluste eigenaren, die zijn even niet met jou bezig. Antwoord Joris: Inderdaad, maar dat neemt niet weg dat de revitalisatie van kwaliteitsmedia alleen kan via inhoudelijke innovatie, en dat op dit moment het Oude Media-establishment fundamenteel conservatief is. Dit lijkt niet alleen in Nederland het geval maar ook hier in New York trouwens, zo merkte ik toen ik mocht meedoen aan een paneldiscussie die had kunnen heten: The Future of Journalism, plus some comments by Silly Henry.

Enfin, hoe dan ook en per slot van rekening. Van dit parcours van dal, top en nieuw evenwicht heb ik nu het idee gekregen om het afgelopen jaar te gaan evalueren. Ik heb erg veel opgestoken, over de elektrische auto natuurlijk, maar ook over burgerschap en subsidies, over de twee Grote Misverstanden rondom duurzaamheid, over wat in onze kennisinfrastructuur het meest ontbreekt, en waarom opiniepagina’s zo saai en inadequaat zijn. Maar volgende week beginnen we met de vraag: hoe deze serie tot nu toe wel degelijk is mislukt, en waarom dat niet erg is.

Nog een laatste reactie van een lezer naar aanleiding van mijn dalletje: „Het kan alleen met positieve energie. Stel je voor dat Martin Luther King zijn historische speech was begonnen met ‘I have a nightmare’ ”.

Zie ook nrc.nl/weekblad voor de weblog van Joris Luyendijk