Alle politieke houvast is verdwenen

De Grieken zijn het geloof in de politiek, van links tot rechts, kwijtgeraakt. Niet de ideologie, maar het geweld voert nu de boventoon.

Op zijn sterfbed begon de vader van George Blatsios er nog over. Die ene keer in 1981 dat George, inmiddels zelf ook al weer 65 en met pensioen, op de socialistische partij Pasok stemde en het nodig vond een Pasokposter achter de ruit van zijn auto te plakken. Ongehoord in de rechtse familie. Maar Blatsios wilde verandering. Zijn vader gaf de witte Opel Ascona kwaad een trap.

Blatsios stemde in de jaren daarna weer gewoontegetrouw voor Nieuwe Democratie (ND). Wie bezit te verliezen heeft, stemt rechts-conservatief. Hij is ondernemer, handelt in auto-onderdelen uit Duitsland. Als bijverdienste naast zijn pensioen, zwart natuurlijk.

Maar de afgelopen twee verkiezingen heeft hij niet gestemd. Toen ze regeerden, stalen de politici van ND zo mogelijk nog meer dan die van Pasok deden, zegt hij in de hoofdstad Athene. „Ik wil een middenpartij, maar die bestaat hier niet.”

Grieken zijn iedere politieke houvast kwijt. Socialisten snijden in pensioenen. Communisten bieden alleen holle slogans. Vakbondsbetogingen van boze en bezorgde burgers worden keer op keer gekaapt door geweldplegers.

Sinds een paar dagen circuleert in Griekenland een e-mail die Blatsios instemmend met de mannen in de wijk heeft besproken. Het is een oproep tot protest. Voor de verandering is de afzender onbekend, in ieder geval niet een van de vakbonden of politieke partijen. „De stem van alle individuele burgers moet worden gehoord. De stem tegen politici en iedereen die betrokken is bij verdachte handelingen [..] die hebben geleid tot de huidige situatie in Griekenland. [..] We hebben het gehad met de onschendbaarheid van politici. Confisqueer hun bezittingen! Syntagma plein, 29 mei, 12 uur.”

George Blatsios zal er zijn. Zijn vrienden en buren ook. Zijn dochter ook. Het wordt het grootste protest in jaren, voorspelt hij boven een kop koffie in een buurtcafé. Een opkomst van miljoenen. „Laten we alleen hopen dat de onruststokers van de coalitie van linkse partijen (SYRIZA) met hun molotovcocktails thuis blijven.”

Door een benzinebom in een bankgebouw in Athene tijdens een groot protest tegen de bezuinigingsmaatregelen vielen deze week drie doden. Blatsios’ vrouw werkt ook voor een bank. Ze was tijdens de staking gewoon aan het werk. De financiële onrust zorgt voor hoge werkdruk. Mensen stoppen hun cash in kluisjes of doen grote overboekingen naar rekeningen op Cyprus. Blatsios: „Ze had dood kunnen zijn. Als dat was gebeurd, had ik mijn geweer meegenomen naar het centrum en was ik gaan schieten.”

De meeste Grieken vinden de nu afgekondigde bezuinigingen oneerlijk en veel te veel afgewenteld op mensen met lagere inkomens en ambtenaren. Maar de meesten gaan de straat niet op. Omdat ze weten dat ze op dit moment geen andere keus hebben dan de maatregelen accepteren. Die zijn het wisselgeld voor de 110 miljard euro aan noodleningen die Europese landen en het IMF beschikbaar stellen om een bankroet van Griekenland af te wenden.

De meeste Grieken gaan de straat ook niet op omdat meedoen in een grote demonstratie tegenwoordig ronduit gevaarlijk kan zijn. Ze zien met lede ogen hoe keer op keer het centrum van de hoofdstad wordt verbouwd. Niet de ideologie, maar het geweld voert de boventoon. Prikkende ogen en een benauwd gevoel door traangas zijn wel het minste wat je kan overkomen.

„Gistermiddag kwam ik de supermarkt uit en bood een man me een zonnebril te koop aan. Geen interesse, zei ik. Ik heb al de best denkbare zonnebril”, begint Elena Chalkoutsaki (64) haar verhaal in haar huiskamer vol beelden en familiefoto’s. Maar de man liet zich niet zomaar afschepen. ‘Dit zijn de allerbeste’, zei hij. ‘Want ze komen uit een van de duurste winkels.’ Chalkoutsaki, een geëngageerde architect met een grijze paardestaart, kijkt kwaad. „Ik had zin een steen naar zijn hoofd te gooien.”

„Griekenland was niet altijd zo. In mijn tijd waren mensen idealistischer, misschien ook naïever.” Je had links en je had rechts. Nu is het verschil volgens Chalkoutsaki vervaagd en dat is verwarrend. De in naam socialistische regering voert ingrijpende liberale hervormingen door en snijdt in salarissen en pensioenen. „Er is een economische elite die beslist”, zegt ze. En: „Iedereen is boos.”

Vroeger liep ze zelf in iedere demonstratie mee. Chalkoutsaki bracht begin jaren 70 als vluchteling in Zweden door. Haar ex-man, een fanatiek – „maar niet gewelddadig” – Stalinist werd tijdens de rechtse dictatuur (1967-1974) door geheim agenten achtervolgd, vertelt ze. In haar tijd gingen linkse studenten de straat op om voor een rechtvaardiger verdeling van de welvaart te demonstreren. Ze stonden in aanzien. Ze waren de intellectuele elite met het morele gelijk. Eind 1973 reden tanks de Polytechnische faculteit op om het verzet tegen de rechtse juntadictatuur te onderdrukken. Er vielen slachtoffers. Sindsdien is duidelijk waar in Griekenland de scheiding tussen goed en fout loopt. Studenten links en goed. Politie en uniformen rechts en fout. Anti-communist is een scheldwoord.

Het is de politie verboden op universiteitsterreinen te komen, tenzij de rector toestemming geeft. Het is algemeen bekend dat dit wordt misbruikt om molotovcocktails te bouwen en gewelddadige acties voor te bereiden. Opgefokte jongens met grote pupillen trekken met de metro vanuit een dure stadswijk naar het centrum om tijdens een demonstratie te vechten. In Griekenland geen discussie over de bescherming van ambulancemedewerkers en politiemannen die hun werk doen, of betogingen tegen geweld.

Als woensdag tijdens de demonstratie een agent was aangevallen, had ik er nog wel begrip voor kunnen opbrengen, zegt Sofia Loukas (33), eigenaar van een bedrijf voor rotsboren, in een taverne in een rustige buitenwijk. „Dan ben ik ook niet blij, maar dat begrijp ik. Maar dit is te veel hè. Heb je die video van de bank gezien?” Op de populaire website Troktiko (knaagdier) stond al snel nadat de doden vielen een opname van de interactie tussen demonstranten en bankmedewerkers die proberen via het balkon te ontsnappen. Betogers wijzen de gooiers van benzinebommen erop dat er nog mensen binnen zijn. Ze krijgen te horen dat ‘die dan maar niet hadden moeten gaan werken’. „Terrorisme”, concludeert Loukas.

Kort geleden werden agressieve demonstranten voor het gemak vaak bij de ‘anarchisten’ geschaard. Nu hebben de Grieken het over ‘hooligans’. De vergoelijkende ideologische saus is eraf, maar tot actie heeft dat nog weinig geleid. Eerder tot verwarring en afkeer van alle politiek.

Misschien wil ze ook wel protesteren, zegt Loukas. „Maar ik weet dat ieder protest in een groot gevecht eindigt.” Zoals veel van haar vrienden noemt ze zichzelf anti-politiek. Veel mensen zijn voor hun inkomen afhankelijk van de ene of de andere partij, zegt ze. „Wij van geen van beide. Waarom zouden we ons ermee bemoeien?” Maar naar de anti-corruptiedemonstratie op 29 mei gaat ze wel.