'Thuiszorg moet uit de vechtstand'

Thuiszorg en NMa gaan samen kartelafspraken aanpakken. Han Noten, werkgeversvoorman: „Alles komt op tafel. Wat niet goed is, ruimen we op.”

Han Noten leek de wanhoop nabij toen de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) herfst 2008 enkele thuiszorgbedrijven miljoenenboetes gaf. Nu is er een convenant tussen Actiz, de zorgwerkgeversorganisatie die hij voorzit, branchegenoot BTN en de kartelwaakhond.

Bijna twee jaar soebatten liggen ertussen. Als de Actiz-leden dit jaar alle mogelijk concurrentiebeperkende afspraken melden aan een onafhankelijke commissie én intern serieus maatregelen nemen om te voldoen aan de Mededingingswet, stelt de NMa zich tot 2012 terughoudend op.

Tevreden?

„Eh, ja. Er is meer duidelijkheid nu, maar er is ook nog veel te doen. We houden vragen over het grijze gebied tussen enerzijds marktwerking en vrije concurrentie, de juridische werkelijkheid van de NMa, en anderzijds de sociale werkelijkheid dat zorg tot het publieke domein behoort en dat je samen beter diensten kan leveren. Dat tweeslachtige is nog niet opgelost. Daar zit mijn frustratie.”

Maar toch een akkoord.

„Omdat we nu zaten met invallen, hoge boetes, slechte publiciteit, leden die niet meer wisten waar ze aan toe zijn. Die overreageerden, of dan maar kozen voor fusie in plaats van samenwerking. Een durfde zelfs geen actie te voeren, uit vrees dat het zou worden gezien als een afspraak om geen zorg te leveren – ‘dat mag niet van de NMa...’

„De sector komt van heel ver. Noem het naïviteit: ze zien elkaar als collega’s. De zorg heeft altijd gedacht in termen van samenwerking, niet van concurrentie. Bovendien vraagt de overheid nog altijd om samenwerking; ze wil ketenzorg. En een onrendabele 24-uurs alarmdienst ga je ook niet alleen leveren.

„De Mededingingswet mag dan sinds 2004 gelden voor de zorg, de signalen die de overheid geeft zijn niet eenduidig. Ik schat dat de thuiszorg 90 procent van de afspraken die niet goed zijn, te goeder trouw heeft gemaakt. De NMa heeft de complexiteit van de zorg onderschat, denk ik. Het gaat niet om stofzuigers. De bestuursrechter zou veel NMa-oordelen hebben terugverwezen, vermoed ik.”

Waarom vecht je dat daar dan niet uit?

„Omdat je elkaar in een soort dodelijke omhelzing hebt. De verlamming van de thuiszorg is schadelijk, ook voor cliënten. Dit is een lawyer’s paradise. De sector heeft de afgelopen anderhalf jaar, bescheiden geschat, 2 miljoen euro aan advocaten uitgegeven. Maar daarmee krijg je niet scherp wat wel en niet mag. Een bloedbad bij de bestuursrechter had niet bijgedragen aan het inzicht. Deze nieuwe afspraken gaan dat wel doen.”

Waarom zouden uw leden daarmee instemmen?

„In de eerste plaats wegens die duidelijkheid. Elk twijfelgeval, al die dilemma’s komen het komend half jaar op tafel. Dat is machtig materiaal. De onafhankelijke commissie kijkt ernaar, de NMa, onderzoekers. Daar kan je van leren, hiermee kan je vaststellen wat acceptabel en wenselijk is.

„Winst is ook dat je met de NMa tot een alternatieve procedure bent gekomen. Deskundigen namens de NMa en namens de sector gaan dit complexe vraagstuk een plaats geven. De sector behoudt zijn eigenwaarde. Ik hoef geen schuld te bekennen.”

„En dan het geld. We praten niet over boetes, maar over een vergoeding als de onafhankelijke commissie een kartelafspraak vaststelt. Die vergoeding is gekoppeld aan omzet, en heeft een maximum. De hoogste boete die de NMa tot nog toe een zorgbedrijf oplegde, was 4 miljoen. Dat wordt nu 8 ton – omdat het oordeel al geveld is. Was de overtreding onder het nieuwe regime zelf gemeld, dan was het 4 ton geweest.

„Ook mooi: die vergoedingen gaan in een fonds voor zorginnovatie. Zo blijft het geld in de zorg. Ik had het onverdraaglijk gevonden als het bij Financiën was terechtgekomen.”

Wat voor zootje is of was het eigenlijk in de thuiszorg? De NMa zegt veel aanwijzingen te hebben voor schending van het kartelverbod.

„We gaan de lades openmaken, dus alles komt op tafel. Wat niet goed is, ruimen we op. Voor alle twijfels, alle onzekerheid komt duidelijkheid.

„De thuiszorg is vergeleken met de bouw, maar daar maak ik bezwaar tegen. Dat is pure beschadiging van onze bedrijfstak. Dat kan niemand waarmaken. Er zijn in de thuiszorg ongetwijfeld fouten gemaakt, maar het ging nooit om het vullen van eigen zakken.”

De NMa wil dat driekwart van de circa 5 miljard euro thuiszorgomzet deelneemt aan de regeling. Anders geldt het oude, strenge regime. Weet u zeker dat uw leden – 90 procent van de branche – instemmen?

„Principieel kan je het afwijzen. Sommigen willen vechten, het probleem maatschappelijk zichtbaar maken. Er zijn er ook die zeggen: dit is mijn probleem niet, waarom zou ik me ergens toe verplichten?

„Je mág weigeren. Maar dan moet je het ook zelf oplossen als de NMa je toch schuldig bevindt. Ik kan alleen maar zeggen: kijk niet te zelfgenoegzaam naar getroffen collega’s. Veel leden denken dat het niet om hen gaat. Ik zal m’n best doen hen over de streep te trekken. We moeten uit de vechtstand. De juridische werkelijkheid is immers intact gebleven.”

Heeft de NMa toch gelijk?

„Onze sociale werkelijkheid is ook overeind gebleven. En ik neem geen woord terug over het onderzoek, dat was broddelwerk. Ik geloof dat de NMa zich vertild heeft door de zorgsector als speerpunt aan te wijzen. Aan de andere kant: de NMA is geen politie. Haar voornaamste taak is niet onderzoek, maar bevordering van de mededinging. En daar is ze in geslaagd. In mijn sector is het bewustzijn over mededinging in ieder geval gemakkelijk en goedkoop op een hoger niveau gebracht.”