Ruhrgebied stemt, boos om Griekenland

De deelstaatverkiezingen in Noordrijn-Westfalen kunnen uitlopen op een soort referendum over de regering-Merkel en haar steun aan Griekenland.

In café Der Thüringer aan de Markt in Dortmund is Griekenland het gesprek van de dag. Een stamgast zegt met doorrookte stem: „Die Griechen klauen unsere Kohle” – de Grieken stelen onze poen. Hij wordt overstemd door een vrouw, die opgewonden roept dat de Duitsers bedot worden door hun eigen politici. „Er zou geen cent naar Griekenland gaan. En kijk nu eens. Zo’n draai is niet geloofwaardig.”

De stemming zit er goed in, in hartje Dortmund, een stad in het Ruhrgebied met een verleden van kolen en staal. Ooit leefde bijna iedereen hier van de steenkoolwinning. De mijnen zijn op een paar na gesloten. In het Ruhrgebied is de lucht weer zuiver en het water schoon. Maar de omschakeling van zware industrie naar technologie en dienstverlening verloopt moeizaam. Met dat gegeven hebben de bewoners van het Ruhrgebied leren leven. Het gaat nu om andere dingen. Om scholing, om geld voor de gemeentes. En natuurlijk om Griekenland.

Zondag zijn de verkiezingen voor het regionale parlement. „Zondag is de dag van de afrekening”, zoals een van de gasten het in café Der Thüringer zegt. Een beetje boosaardig, maar niet zonder ironie. Dit is het Ruhrgebied, en een echte Ruhrie is nooit lang kwaad. „Laten we drinken op onze vakantie in Griekenland.”

Dortmund ligt in Noordrijn-Westfalen, met bijna achttien miljoen inwoners de deelstaat met de grootste bevolking van Duitsland. Als dit gebied naar de stembus gaat, is dat van landelijk belang. Dan moeten politici als bondskanselier Angela Merkel extra opletten (zie kader). Noordrijn-Westfalen is het kerngebied van de Bonner republiek, het naoorlogse West-Duitsland. Hier zat ooit de regering. Hier werd het succesvolle Rijnlandse model van economische vooruitgang bedacht en uitgevoerd. Noordrijn-Westfalen is nog steeds een vorstendom waar geen politicus in Berlijn omheen kan. Het kan een bondskanselier maken of breken.

In die zin is het pech voor Merkels regeringspartij, de christen-democratische CDU, dat uitgerekend nu de kwestie met Griekenland speelt. Meermaals klonk het verwijt dat Merkel het impopulaire besluit over de Griekse kredieten probeerde te vertragen tot na de stembus in Noordrijn-Westfalen. Het is anders gelopen. Nu bestaat de kans dat de verkiezingen uitlopen op een soort referendum over Griekenland. En over het regeringsbeleid, dat zes maanden in het teken stond van conflicten tussen de coalitiepartners CDU/CSU en de liberale FDP. Dat halve jaar ruzie in Berlijn is de kiezers hier niet ontgaan.

Toch zijn het niet de landelijke onderwerpen die de verkiezingsrace beheersen. Duitsland is een federaal land. Het denken en doen is regionaal bepaald. De stembusgang in Noordrijn-Westfalen gaat dan ook vooral over de thema’s waarvoor de deelstatelijke politiek verantwoordelijk is. Zoals onderwijs, waarmee een richtingenstrijd wordt uitgevochten. Of zoals de financiering van gemeentes, waarvan het wel en wee in de directe omgeving van de kiezers afhangt.

Neem Wuppertal. Daar gaat de gepensioneerde Hans Pagel, eigenlijk een overtuigde christen-democraat, op de sociaal-democratische SPD stemmen. Hij is theaterliefhebber, maar komt in de stadsschouwburg slecht aan z’n trekken. Wuppertal, geleid door een christen-democratische burgemeester, is bijna failliet. Het theater moet bezuinigen en wordt met sluiting bedreigd; een rel waarmee half Duitsland zich bemoeit. „Ik hoop dat de SPD een betere visie op cultuur heeft”, zegt Pagel. En ja, hij vindt het ongerijmd dat zijn land miljarden aan Athene leent terwijl zijn stad praktisch bankroet is.

Voor conrector Martina Wirtz van een havo in de stad Haan geldt het omgekeerde. Ze gaat als sociaal-democraat voor het eerst op de CDU stemmen. De SPD wil in Noordrijn-Westfalen het beproefde drieledige Duitse schoolsysteem afschaffen en de Gesamtschule invoeren, een soort middenschool. „Dat betekent het einde van het gymnasium. Waar de Gesamtschule is ingevoerd, worden privéscholen voor rijken opgericht. Daar ben ik tegen”, zegt Wirtz.

Dit zijn thema’s waarover in de campagne lang en fel is gedebatteerd. Hier worden de politieke kopstukken van Noordrijn-Westfalen door hun achterban op aangesproken. Een van hen is de zittende minister-president, de christen-democraat Jürgen Rüttgers (58). Hij gold als de gedoodverfde winnaar.

Rüttgers presenteert zich als een echte Landesvater, een politicus die boven de partijen staat en voor iedere kiezer acceptabel is. Maar vrijwel uit het niets is een concurrent opgedoken. Het is de tien jaar jongere Hannelore Kraft, een sociaal-democraat die goed naar Angela Merkel heeft gekeken en zelfs haar mantelpakjes lijkt te dragen.

Tussen die twee is een haast Amerikaanse verkiezingsstrijd losgebarsten – en dat heeft de mensen naar buiten gelokt. Op de Markt in Dortmund, schuin tegenover café Der Thüringer staat op een podium Hannelore Kraft te oreren. „Eindelijk weer een sociaal-democraat om warm voor te lopen”, zegt een vrouw in het publiek. Ze gaat op de SPD stemmen. Ze vindt Kraft „aardig en competent”. Maar ze wil ook „de christelijk-conservatieve coalitie” in Berlijn afstraffen. „Die heeft grote fouten gemaakt.”